पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

४६० ब्रह्मसूत्रभाष्यम्. [ अध्या - २. पा - १. ] न दोषः परमे कश्चिद्गुणा एव निरन्तराः ॥ इतिवचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे । ( ७ ) ' अथ यस्स दोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा ' इति का- षायणश्रुतिः ॥ ३० ॥ ( ८ ) सू—ॐ ॥ सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ॥ ॐ ॥ ३१ ॥ प्यन्तीयत आह—निरन्तरा इति । तथा चेश्वरवत् तदभिन्नगुणेष्व- पि न दोषनाशौ शङ्कयाविति भावः । न च भगवतो निर्दोषत्वे निर्भेद- गुणत्वे च प्रमाणाभाव इति वाच्यम् । 'निरनिष्टो निरवद्यः' ( ) 'नेह नानाऽस्ति किञ्चन' (कठ. २-४-११.) 'एवं धर्मान् पृथक्पश्यन्' (कठ. ४ - १४. ) इत्यादिश्रुतिसद्भावादित्याह—यतो निरन्तरा गुणा विष्णौ मता प्रमिता इति श्रुत्यर्थः । 'ये दोषाः' इत्येतत् श्रुतिरिति भाति । स्मृतिरित्यपि केचित् । अत एव भाष्यटीकयोर्वचनशब्दप्रयोगः ॥ ( ७ ) ननु ईश्वरवत् जीवस्यापि निर्दोषत्वात्तत्र प्रतीतदोषोऽप्य- न्यथा नीयतामित्याशङ्कां 'स्वपक्षे' जीवेशयोः सदोषत्वनिर्दोषत्वप- क्षे श्रुतिविरोधदोषाच्च स नेति सूत्रस्य वृत्त्यन्तरमाश्रित्य परिहरति- अथेति ॥ प्रकरणान्तरारम्भेऽथशब्दः । यो दुःखालपज्ञत्वादिना रागा- दिना वा सदोषः 'साञ्जनः' पुण्यपापादिसङ्गी तत्फलभोक्तेति याव- त् । 'सजनिः' उत्पत्तियुक्त स जीवः । यो निर्दोषो 'निष्कलो' भिन्नां- शशून्यः षोडशकलाशून्यो वा 'सगुणः' ज्ञानानन्दादिगुणयुक्त 'परः' उत्तमः स परमात्मेति वा, यो जीवः सः उक्तगुणकः, यः परमात्मा स एवमादिगुण इति वा श्रुत्यर्थः । श्रुतिरित्यनन्तरं यतः इति शेषः । अस्य जीवपक्षे दोष एव न परपक्ष इति पूर्वेणान्वयः । अनेन—सूत्रे च शब्दस्योभयत्रान्वयः । युक्तिविरोधस्येति योग्यतयाऽन्वेति । दोषपदं च भावप्रधानं तदुक्तिलक्षकम् । तथा च कृत्स्नप्रसक्त्यादियुक्तिविरो- धस्य जीवपक्षे दोषत्वस्यैवोक्तत्वात् नासौ तत्रादोषतां नेतव्यः । त- था जीवपक्ष एवास्य दोषत्ववचनात् न परमात्मपक्षेऽयं दोषः । एवं जीवस्य निर्दोषत्वपक्षे जीवेशयोः सदोषत्वनिर्दोषत्ववचनविरोधाख्य दोषात्स न युक्त इति त्रेधा सूत्रार्थ उक्तो भवति ॥ ( ८ ) ननु सा शक्तिर्यद्विषयिणी न भवति, यदा च नश्यति, तदा तत्र विरोधनियमान्न तया तत्परिहारो युक्त इत्याशङ्कां परिहरन्सूत्रमु-