पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

( ७ ) २-३-१५ शंकरः इति शंकररामानुजौ मन्ये २-३-१६। रामानुजः ते । २. नात्माश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ॥ द्वितीयसूत्रे आत्मशब्दः प २-३-१७. शङ्करः. रमात्मवाचक इति मध्वा २-३-१८. रामानुजः चार्यः। जीवार्थक, इति शङ्क ररामानुजौ मन्येते । किञ्च क्वचित् पाठभेदेन अर्थभेदान् कल्पयन्ति ३. समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चा यथा प्रान्तस्थितसूत्रे “स नुपोष्य ॥ ४-२-७. माना” इति शङ्करस्य पा ठः, “समना” इति मध्वाचार्यस्य पाठः । पाठभेदेन च शब्दाः भिन्ना र्थका भवन्ति ॥ समाना = समानलक्षणा समना = लक्ष्मीः पञ्चमकारणम् ॥ वेदसंहितासु यथा पदपाठः अस्ति तथा ब्रह्मसूत्रेषु उपनिष दादिषु च पदपाठो नास्ति, अतः सूत्रभाष्यकाराः उपनिषदादिभाष्य काराश्च इच्छानुसारण पदविभागं कुर्वन्ति । पदविभागे व्यत्यासात् अ र्थेऽपि व्यत्यासो भवति । यथा “गुणाद्वा लोकवत्” (२-३-२६.) इ ति सूत्रे लोकवत् इति शङ्करस्य पदविभागः । आलोकवत् इति मध्वा चार्यस्य पदविभागः । तथा “तत्सत्यं स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतके तो” (छा. ६-१६-३.) इति उपनिषदि तत् त्वं असि इति शङ्करस्य पदविभागः । अतत् त्वं असि इत्यपि सम्भवतीति मध्वाचार्यः मन्य ते । संहितायां कुतः नियतानि पदानि, उपनिषदादिषु अनियतानि इ त्यत्र नियामकं न जानीमः । पूर्विकाः उपनिषदः ब्राह्मणानि च संहि तायाः व्याख्यानरूपाणीति मत्वा तेषु पदपाठं नाकुर्वन् इति अहं मन्ये ॥ षष्ठकारणम् ॥ ब्रह्मसूत्रेषु इदं सूत्रं अस्य वेदवाक्यस्य अर्थनिरूपणाय प्रवृत्तं इति न व्यक्तम्, तत्र तत्र “तथा दर्शयति” “तथा श्रुतेः” इति सू