पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

[ अधि - १७. सू - ३५. ] दीपिकासहितम्. ८०३ (२) अत उच्यते— सू—ॐ ॥ स्थानविशेषात्प्रकाशादिवत् ॥ ॐ ॥ ३५ ॥ यथाऽऽदित्यस्य दर्पणादिस्थानविशेषात् प्रतिबिम्बे विशेषः एवमानन्दादेरपि । (३) ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य च । प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः ॥ इति वाराहे ॥ ३५ ॥ र्तव्यैव स्यात्, अतः कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां परानन्दादिमात्रत्वं तत्प्रतिबिम्बत्वं स्यात्, नास्त्येवेति योजना ॥ (२) सिद्धान्तयत्सूत्रमवतार्य व्याचष्टे—अत इति ॥ यथेति । द- र्पणादीत्यादिपदेन जलसूर्यकान्तादेर्ग्रहणम् । प्रसिद्धत्वाद्दर्पणग्रहणं, न प्रकृतोपयुक्तत्वात् । अपिर्यद्यपितथापीत्यर्थे । दृष्टान्तदार्ष्टान्तिकस- मुच्चये चः । आदित्यशब्दात्परमादिशब्दो योज्यः । तथा च यथाऽऽदि- त्यादेः प्रतिबिम्बे सूर्यकान्ताद्युपाधिकृते सूर्यकान्तादिस्थानविशेषात् स्थानगुणात् विशेषः अग्निजनकत्वादिवैचित्र्यं, एवं परमात्मानन्दादेः प्रतिबिम्बे जीवानन्दादौ ब्रह्मादिस्थानगतभक्त्यादिगुणविशेषाद्विशे- षो वैचित्र्यं युज्यत इति योजना । अस्यातो न प्रतिबिम्बे वैचित्र्यानु- पपत्तिरित्यध्याहृतसाध्येनान्वयः । अनेन सूत्रे षष्ठ्यन्तात्सप्तम्यन्ताच्च वतिः, आवर्तनीयश्चायं, प्रतिबिम्बोपलक्षकश्च विशेषशब्दोऽप्यावर्तनीय इति सूचितम् ॥ (३) अत्र स्मृतिं चाह—ब्रह्मादीति ॥ परमस्य आनन्दादिः ‘म- ध्योच्चादिविभेदतो’ मध्यमोत्तमाधमभेदेन ‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यात्’ ब्रह्मादिगतभक्तिज्ञानादिगुणवैचित्र्यात् ‘प्रतिबिम्बत्वमायाति’ प्रति- फलितो भवति । ब्रह्मादिस्वरूपोपाधौ मध्योच्चादिभेदतः प्रतिबिम्बक- रो भवतीत्यर्थः । उक्तं हि तत्त्वप्रदीपे—एवं परमात्मानन्दादेरपि ब्रह्मा- दिस्थानगतगुणविशेषात् प्रतिबिम्बभूतानन्दादिविशेष इत्युक्त्वा प्र- तिबिम्बत्वमायातीत्यर्थ इति । भावबोधे तु--ब्रह्मादीनामिति पदम- ध्याहृत्य ब्रह्मादीनामानन्दादिः परस्यानन्दादेर्ब्रह्मादिगुणवैशेष्यात् म- ध्योच्चादिविभेदतः ‘प्रतिबिम्बत्वमायाति’ प्रतिफलितो भवति तदधीन- त्वे सति तत्सदृशो भवतीति व्याख्यातम् । तत्पक्षे तत्त्वप्रदीपविरोधः तावत् स्फुटः, प्रतिबिम्बो भवतीत्यनुक्त्वा प्रतिफलितो भवतीत्युक्ताव