पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

९२८ ब्रह्मसूत्रभाष्यम्. [ अध्या - ३. पा - ४. ] चीणेऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि ॥ इति ब्रह्मतर्के ॥ ९ ॥ ⸎ २. अधिकरणम् ॥ ( १ ) सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वात् ज्ञानाधिकारितेति । ( २ ) अत आह— सू—ॐ ॥ असार्वत्रिकी ॥ ॐ ॥ १० ॥ न सर्वेषामधिकारः ॥ १० ॥ ( ३ ) सू—ॐ ॥ विभागश्शतवत् ॥ ॐ ॥ ११ ॥ सामर्थ्यरूपो नास्तीत्यर्थः । 'हि' यस्माद्ब्रह्मतर्के इति व्यासमतस्य दे वताविषयत्वोक्तेर्न विरोध इति वाक्यशेषः । यद्वा—तत्त्वप्रदीपानुसा रात्फलाधिक्यं ज्ञानानां विशेषश्चोक्त इति शेषः ॥ ९ ॥ ॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥ :*:- २. अधिकरणम् ॥ ( १ ) अत्राधिकरणे ज्ञाने सर्वेषामधिकाराभावो वर्ण्यते । पूर्वपक्ष यति—सर्वेषामिति ॥ 'सर्वेषां' जनाना पुरुषैरर्थ्यमानो यो ज्ञानसा ध्यो मोक्षः तदपेक्षित्वात् निर्दुःखसुखमाप्नुवानीति तदर्थित्वादित्यर्थः । उपलक्षणमेतत्—सर्वेषां ज्ञानसाधने श्रवणादौ सामर्थ्यात्तदुपयोगि विद्वत्तासद्भावाच्चेत्यपि ज्ञातव्यम् । ज्ञानाधिकारिता स्यादिति शेषः । सर्वेषामधिकार इत्यनुक्त्वा अधिकारितेति स्त्रीलिङ्गप्रयोगेन वक्ष्यमाण सूत्रं विशेष्यपदोक्त्याऽनुकरोति ॥ ( २ ) सिद्धान्तयत्सूत्रमवतारयति—अत इति ॥ सूत्रं पठति—अ सार्वत्रिकीति । ज्ञानाधिकारिता 'असार्वत्रिकी' सर्वेषां नेति व्याकृत मपि सूत्रं पुनः स्वोक्तिविवरणेन व्याचष्टे—नेति । जनानामिति शेषः॥ ( ३ ) नन्वर्थित्वादेः सर्वेषामपि सद्भावात् कथं नाधिकारितेत्या शङ्कां परिहरत्सूत्रमुपन्यस्यति—विभाग इति ॥ अत्र तुल्यमित्यतः तु शब्दोऽनुवर्तते । शतवदिति चावर्तते । तत्रैकस्य शतशब्दवतो वचना दित्यर्थ इत्याशयेन सूत्रं व्याचष्टे—नवकोट्य इति । 'नवकोट्यो' न वकोटयः तावत्सङ्ख्याकाः 'हि' प्रसिद्धाः देवानां गणाः सन्तीति शे षः । कोटीशब्दो वा, तथात्वे सङ्ख्या इति शेषः । 'तेषां' नवकोटी