राजतरंगिणी (महाकवि कल्हण - सम्पूर्ण काश्मीर व भारत राजवंश इतिहास)
Rajatarangini of Kalhana with Hindi Translation
महाकवि कल्हण / पं. रघुनाथ सिंह द्वारा
पृष्ठ 780, कुल 984 में से
संदर्भ में पढ़ेंतृतीय तरंग ५९५ स एवं भूपतिर्भुक्त्वा भुवं वर्षशतत्रयम् । निर्वाणश्लाघ्यनिर्व्यूढि पातालेशैश्वर्यमासदत् ॥४७०॥ ४७०. इस प्रकार उस नृपति ने तीन सौ वर्षों तक पृथ्वी का भोगकर निर्वाण श्लाघ्य अन्तिम स्थिति (सर्वोच्च पद) प्राप्त किया¹। सानुगे नृपतौ याते दैतेयदयितान्तिकम् । देवी सा वैष्णवी शक्तिः श्वेतद्वीपमगाहत ॥४७१॥ ४७१. अनुचर सहित नृपति के पाताल प्रचारोपरान्त वह देवी वैष्णवी शक्ति श्वेत द्वीप¹ चली गयी। विष्णोश्च दैत्येन बभूव युद्धं दैत्यदानवयक्षाश्च पिशाचाः राक्षसैः सह । घोरं द्रुमैः पर्वतमस्तकैश्च । वर्जयन्ति तदा मांसं मांसादा दिनपञ्चकम् ॥ युद्धं च ते देवगणाः समस्ताः 447 = ५५८ प्रहृष्टचित्ता ददृशुः समन्तात् ॥ * * * 172 = २२५-२२६ कुबेरो धर्मलटकौ दैत्यराजः पडङ्गकः । ततो हरिः क्रोधविवृत्तनेत्रः गन्धर्वो धृतराष्ट्रश्च कुसुमः कुहरः कुढः ॥ चक्रेण देवप्रवरः समान्ते । 903 = १०६९-१०७० चिच्छेद दैत्यस्य शिरः प्रसय * * * गङ्गा ततस्तोयमुपाजगाम । त्रिपुरारे नमस्तेऽस्तु नमस्त्वन्धकघातिने । 174 = २२६-२२७ शूलाप्रभिन्नदैत्यांशरुधिरार्द्र नमोऽस्तु ते ॥
-
-
- 1092 = १२९० चक्रमर्पय मे देव दैत्यसंघविनाशनम् । * * * प्रहसन्नमुवाचाथ हरिं हास्येन शंकरः । पाठभेद : = 190 = २४६-२४८ श्लोक संख्या ४७० में 'स एवं' का 'एवं स';
-
-
-
- 'निर्व्यूढि' का 'व्यूढ' तथा 'सैश्वर्य' का पाठभेद तत्र सन्ति पिशाचा ये दैत्यपक्षाः सुदारुणाः । 'लैश्वरं' मिलता है। तेषां तु निग्रहार्थाय पिशाचाधिपतिर्बली ॥ पादटिप्पणियाँ : 204 = २७७-२८८ ४७० (१) आइने अकबरी में उल्लेख है—
-
-
-
- राजा न्यायप्रिय था। विजय भी किया। चनाब सतः शची शक्रपत्नी नाम्ना शक्रपथा नदी । नदी पर कुश्तवार के समीप यह अपने अनेक सतश्चन्द्रवती नाम दितितैत्यारिणिनृपः ॥ सम्बन्धियों तथा पार्षदों के साथ एक गुहा में चला 289 = ३८७-३८८ गया। उनके विषय में पुनः नहीं सुना गया कि
-
-
-
- उनका क्या हुआ। उसके वीरतापूर्ण कार्यों के त्वया विनिहता दैत्या देवब्राह्मणकण्टकाः । सम्बन्ध में अनेक कहानियां प्रचलित है। वरदश्च वरेण्यश्च सुरारिसंघहृा विभो ।। 354 = ४५७ ४७१ (१) श्वेतद्वीप : शाब्दिक अर्थ उज्ज्वल
-
-
-
- किंवा श्वेतद्वीप होता है। प्राचीन परम्परा के अनु-
-