राजपूताने का इतिहास (मेवाड़ राज्य का इतिहास व वीर गाथाएँ)
History of Rajputana & Mewar by Gaurishankar Ojha
महामहोपाध्याय पं. गौरीशंकर हीराचन्द ओझा द्वारा
पृष्ठ 223, कुल 534 में से
संदर्भ में पढ़ें१७६ प्रतापगढ़ राज्य का इतिहास में कई ग्रंथों की रचना हुई। राज्य अधिक बड़ा न होने पर भी उसने अपने समय में कितने ही गांव ब्राह्मणों आदि को दान में दिये थे। उसका शरीर सुगठित और बलिष्ठ था। कवि गंगाराम ने 'हरिभूषण-महा- काव्य' की उसके नाम पर रचनाकर उसमें उसकी बहुत कुछ प्रशंसा की है, जो अत्युक्तिपूर्ण होने पर भी उसके गुणों पर अच्छा प्रकाश डालती है¹।
( १ ) नोष्णीशं शिरसि स्थितं दशशतच्छिद्रोऽपि नो कञ्चुको मालिन्यं न मुखे न चास्य सहगो दारिद्र्यनामा सखा। नो जानन्त्यवलोकितानपि पतींश्चित्रं कवीनां स्त्रियः शक्रादप्यधिकान्मनोंभवतनूंस्त्वद्दानलीलायितात् ॥ १७ ॥
येषां वेश्मनि जीर्णकोद्रवकरणैः क्षुद्रोदरं पूर्यते क्षुन्निद्रां हरते विमोचयति सा तन्द्रापराधीनता। वीर श्रीहरिसिंह तेऽपि कवयस्त्वद्दानलीलायिता- न्मातङ्गाधिपमारुहन्ति तुरगान्कृत्वा पुरः सज्जितान् ॥१८॥...
को वा तिष्ठति भूपतिः प्रथमतः श्रीदेवलेन्द्रप्रभोः साम्यं किञ्चिदुपेति वीर भवतो भूमण्डलाखण्डल । युद्धक्रुद्धपिनद्धवर्मसुभटे यत्खङ्गसंघट्टनाद् भ्रश्यद्वह्निकणैकदेशवडवावहिर्दहत्यम्बुधिम् ॥ २१ ॥...
युद्धे कर्मणि हस्तचर्मणि दृढं देहोल्लसद्धर्मणि प्रारूढे त्वयि वाहिनीबलिकोरेऽत्युच्चैस्तुरुष्कार्वणि। दृष्ट्वानेकमहीशसुन्दरवरान्नयन्ति देवाङ्गना धूलीदुर्गमुपेत्य भानुरवति स्वीयं वपुः प्रायशः ॥ २५ ॥
सर्ग आठवां ।