रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

१५४ रसार्णवे सप्तवारं काकमाच्या गतदोषं¹ विमर्दयेत् । पातयेत्² सप्तवारं च गिरिदोषं त्यजेद्रसः³ ॥ ४९ ॥ क्षेत्रदोषं त्यजेद्देवि गोकर्णरसमूर्च्छितः ॥ ५० ॥ कार्पास⁴पत्रनिर्यासे खिन्नस्त्रिकटुकान्विते⁵ । सप्तकञ्चुक⁶निर्मुक्तः सप्ताहाज्जायते रसः ॥ ५१ ॥ काकमाची⁷ जया ब्राह्मी⁸ गाङ्गेरो⁹ रक्तचित्रकः¹⁰ । मण्डूकी¹¹ मुद्गपर्णी च शृङ्गवेरं रसाङ्कुशः¹² ॥ ५२ ॥ देवदाली¹³ शङ्खपुष्पी काकजङ्घा शतावरी । कुमारो भृङ्गराजश्च निर्गुण्डी ग्रीष्मसुन्दरः¹⁴ ॥ ५३ ॥ शूलिनो शूर्पपर्णी च¹⁵ गोजिह्वा चोर¹⁶कञ्चुकः । तद्रसैर्मर्दितः¹⁷ पात्यः¹⁸ सप्तधा निर्मलो भवेत् ॥ ५४ ॥ ताम्रेण¹⁹ पिष्टिकां कृत्वा पातयेदूर्ध्वपातने²⁰ ।

(1) K has गप्तदोषं, which has no clear sense. (2) M reads पाचयेत्. (3) M reads व्यजेद्रसः. (4) K reads कर्पास. (5) K reads चिकटुकान्वितः. खिन्नं खिकरकान्विते, a variant in M. (6) M reads काञ्चुकि. (7) K reads काकमाचि. (8) M reads ब्रह्मी. (9) K reads मार्जारी. (10) M reads रक्तचित्रकम्. (11) K reads मण्डुका. M reads मण्डाको. (12) K has ससांकुशः. M has शृङ्गि वेर. (13) देवताली is the reading in M. (14) ग्रीष्मसुन्दरम् is the variant in M. (15) च is wanting in K. M reads शूर्पपाली च. (16) K reads चिर, which is inc. (17) K reads सर्वतः. M reads मर्दितं, which is gram. inc. (18) K reads पाल्यं. M reads पात्य. Both are gram. inc. (19) K reads रामेण. रस.स. reads शुल्वेन. (20) K reads उर्द्धपातने, which is an error of the scribe. But रस.स. reads ऊर्ध्वभाजने.