रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

२१० रसार्णवे अक्षयं च¹ वरारोहे वह्निमध्ये न² तिष्ठति ॥ ७५ ॥ न खोटो नैव वाहस्तु नैव द्रव्यं करोति सः । किं तत् द्रव्यं प्रकुर्वीत धास्यमानो न तिष्ठति ॥ ७६ ॥³ पत्रे पाके कटे छेदे⁴ नैव तिष्ठति काञ्चने⁵ । न वेधं च शतादूर्ध्वं⁶ करोति स रसः⁷ प्रिये ॥ ७७ ॥ यावन्न बद्धमेकान्तु⁸ विक्रीतं तत्तु काञ्चनम् ।⁹ धर्मार्थकाममोक्षार्थं¹⁰ नैव दद्यात्तु तत् प्रिये ॥ ७८ ॥ श्रीदेव्युवाच । निर्जीवत्वं¹¹ गतः सूतः कथं जीवं ददाति च¹² । निर्जीवेन तु निर्जीवः कथं जीवति शङ्कर ॥ ७९ ॥ श्रीभैरव उवाच ।¹³ दिव्यौषध्या यदा¹⁴ देवि रसेन्द्रो मूर्च्छितो¹⁵ भवेत् । (1) D reads अक्षयं न. M reads स रसस्तु. (2) M reads च. (3) This śloka is found only in M. (4) पचे वा पक्ककं दैवा, a variant in D. पचे दाहे निकषे च, a variant in M. (5) नैव तिष्ठति काञ्चनम्, a variant in D. छेदने नैव काञ्चने, a variant in M. (6) च is wanting in D. च शता is wanting in K. M reads त्रितादूर्ध्वं, which is not correct. (7) D has an absurd reading चां करोति रसस्तः. (8) M reads यावन्न बाष्टरेकान्तु. (9) This hemistich is not found in K. (10) D reads मोक्षार्या, which is incorrect. (11) D reads निर्जीबत्वं. K reads सजीवत्वं. (12) K reads सः. (13) This is wanting in M. (14) यदा is wanting in D. M reads यथा, which is incorrect. (15) M reads मर्दितो, which is grammatically incorrect.