रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

२२६ रसार्णवे कटुतुम्बोति विख्यातां¹ देवि दिव्यौषधीं शृणु² ॥१५६॥ तस्या वीजानि³ संगृह्य सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्⁴ ॥ १५७ ॥ एकविंशतिवारांस्तु⁵ भाव्यं धात्रोरसेन तु । पयसा सहितेनैव विस्रभेषजसंयुतम् ॥ १५८ ॥ बीजं यन्त्रे विनिक्षिप्य तैलं संगृह्य पण्डितः ।⁶ रसं मूर्च्छापयेत्तेन⁷ चक्रमर्द्देन मर्दयेत्⁸ ॥ १५८ ॥ गोपित्तं शिखिपित्तञ्च काङ्कोकाशोससंयुतम्⁹ । तारतुल्यानि चैतानि सर्व्वेषां सूतकः समः¹⁰ ॥ १६० ॥ मेषशृङ्गे निधातव्यं¹¹ मासमेकं¹² निरन्तरम् । ──────────────────────────────────────────────────────────── (1) D and M read कटुतुम्बी तु विख्याताः (2) देवि दिव्यौषधी शृणु, a variant in D and M. K reads दिव्यौषधं and at the same time reads its adjective विख्यातां, which is gram inc. (3) D reads तस्य बीजानि. M reads तस्य वन्नानि. Both are incorrect. (4) D has an incomplete charana सूक्ष्मचूर्णं कारयेत्. M reads चारयेत्, which seems to be incorrect. (5) All the texts read वाराणि. But the term वार is a masculine. It means otherwise, when it is a neuter. (6) This hemistich is not found in D and K. (7) M reads मुच्छापयेत्तेन, which is gram. incorrect. (8) This hemistich is not found in D. K has an incomplete charana चक्रमर्दात्. M reads चक्रमर्देय. (9) This hemistich is not found in D. कावीकासीसकेयुतं, a variant in K. काङ्ककासीसयुतम्, a variant in M. (10) M reads सूतर्कसमः, which seems to be incorrect. (11) मेषशृङ्गेण घातव्य, a variant in D. मेषविङ्गुल घातव्या, an incorrect variant in M. (12) D reads याम- मेकं. K reads यावमेकं, which is incorrect.