रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

३४८ रसार्णवे एभिस्तु निगलैर्बद्धः¹ पारदोऽयो² महारसः । नातिक्रामति मर्यादां वेलामिव महोदधिः³ ॥ १७९ ॥ तैलार्कक्षीरवाराही⁴-लाङ्गल्या⁵ निगलोत्तमः । काकविट् ब्रह्मबीजानि लाङ्गली निगलो वरः ॥ १८० ॥ वाकुची ब्रह्मबीजानि⁶ कर्कटाक्षीणि सुन्दरि । सामुद्रं साम्बरं⁷ चैव लवणं निगलोत्तमः ॥ १८१ ॥ क्षुद्रार्कसंभवं क्षीरं ब्रह्मबीजानि⁸ कोकिला । करकस्य तु बीजानि लोष्टाष्टांशेन मर्दयेत् ॥ १८२ ॥ निगलोऽन्यस्तु योजिङ्गा-मूलानि क्षीरजोऽपरः । वाकुची ब्रह्मबीजानि⁹ क्षुद्रार्कक्षीरसम्भवम्¹⁰ । ज्वालिनी काकविष्ठा च¹¹ प्रशस्तो निगलोत्तमः ॥ १८३ ॥ लवणं टङ्कणं क्षारं शिला तालकगन्धकम्¹² । तथाऽम्लवेतसं ताप्यं¹³ हिङ्गुलं समभागिकम् । क्षुद्रार्कपयसा युक्तं पेषयेन्निगलोत्तमम्¹⁴ ॥ १८४ ॥

(1) निगलैबधः is the incorrect reading in D. (2) D reads पारदोऽयं. (3) D reads महोदधेः, which is gram. inc. (4) D and K have वाराहि. My has ताडारि. (5) B and My read लाङ्गल्या. (6) B reads काकची ब्रह्मबीजानि. The portion from कर्कटाक्षीणि upto ब्रह्म- बीजानि is wanting in D. (7) My reads सैम्भवं. (8) K reads शश्वरीजानि. (9) B has वाकुचित्रं ब्रह्मबीजानि. (10) D has सम्भवेः, which is not proper. (11) D reads तु. K reads ज्वालिचि, which is incorrect. (12) B reads तारकगन्धकं. (13) D has an absurd variant ताम्रान् प्रवैत समाप्य.. तिक्ताम्ले वेतसं ताप्यं, a variant in My. (14) D reads निगलोत्तमः.