रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

४२ रसार्णवे श्रीभैरव उवाच । रसोपरसलोहानि वसनं¹ काञ्जिकम्² विडम् । धमनो-लोहयन्त्राणि³ खल्ल⁴पाषाणमर्दकम् ॥ २ ॥ कोष्ठिका⁵ वक्रनालं च⁶ गोमयं सारमिन्धनम् । मृन्मयानि च यन्त्राणि मुषलोलूखलानि च ॥ ३ ॥ संदसो-पट्टसंदंशं⁷ मृत्पात्राद्यःकटोरकम्⁸ । प्रतिमानानि च तुला-च्छेदनानि कषोपलम्⁹ ॥ ४ ॥ वंशनालो-लोहनालो¹⁰-मूषाङ्गारा¹¹स्तथौषधीः । स्नेहाम्ललवणक्षारविषाण्युपविषाणि च ॥ ५ ॥ एवं संगृह्य¹² सम्भारं कर्म्मयोगं समाचरेत् ॥ ६ ॥ द्रवद्रव्येण भाण्डस्य पूरिताद्धोदरस्य¹³ च ।

---

(1) B and M read वासना. (2) B reads किंजिकां. M reads कांचिक. (3) K reads लोहपत्राणि. (4) All the texts read खल्व, which is not supported by any lexicon. (5) B and K read कोष्टिका, which is not correct. (6) M reads चक्रनालञ्च, which seems to be incorrect. (7) K reads पाट्टशंदंश. M reads मण्डवीपट्ट- सन्दशं. (8) K reads करोटकम्. M reads कमोरकम्. Both are inc. (9) योदिनीनि, a reading in M, which has no meaning. K reads कपोत्- पलम्, which is not correct (10) K reads बंसनालि लोहनालि, which is incorrect. (11) M reads मूषायाग. K reads सुखमार्गा, which has no clear sense. (12) M reads संग्राह्य. (13) K reads द्रवद्रवेष भाण्डं च पूरौतमर्धरसेन, which seems to be an error. We have adopted the reading in B and M, which agrees with that in रसरत्न- समुच्चय, Chap. IX. v. 3.