रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

चतुर्थः पटलः । ४७ क्षयो यन्त्रस्य विज्ञेयः$^1$ यन्त्रे विक्रियते क्रिया$^2$ । अलाभे कान्तलोहस्य यन्त्रं लोहेन कारयेत् ॥ २५ ॥ वह्निलक्ष्य$^3$मविज्ञाय रसस्यार्धक्षयो$^4$ भवेत् । यन्त्रक्षयविधिज्ञस्य चतुर्थांशक्षयो$^5$ भवेत् ॥ २६ ॥$^6$ द्विमासेन द्वितीयांशं तृतीयांशं त्रिभिर्भवेत् । महाग्निं सहते ह्येष सारितो यत्र$^7$ तिष्ठति ॥ २७ ॥ खर्परं सिकतापूर्णं$^8$ कृत्वा तस्योपरि न्यसेत् । अपरं खर्परं$^9$ तत्र शनैर्मृद्वग्निना$^{10}$ पचेत् ॥ २८ ॥ पञ्चक्षारैस्तथा मूत्रै$^{11}$र्लवणैश्च$^{12}$ विड़न्सतः$^{13}$ । हंसपाकः स विज्ञातो$^{14}$ यन्त्रतत्त्वार्थकोविदैः$^{15}$ ॥ २६ ॥ (1) K reads विज्ञाय. B and M read यवमविज्ञाय. (2) M reads क्रिया:, which is incorrect. (3) K reads वह्नेर्लक्ष्या. M reads वह्निलक्ष. (4) रसस्याधक्षयो, a variant in M, which seems to be an error of the scribe. (5) यंत्रचेपाविधिज्ञस्य चतुर्थांशक्षयो, a variant in M, which is inc. (6) This hemistich is not found in K. (7) K reads खेदात् instead of ह्येष. B reads सरिणावत्यं. M reads स्वरिदावत्य. Both the readings are unintelligible. (8) B reads कपूर, which is inc. कर्पर सिकताचूर्णं, a variant in M. (9) तत्पर कर्पर, a reading in M. (10) K reads शते मृदग्निना, which is a palpable mistake of the scribe. (11) B reads पञ्चाचरैस्तथा मंथैः. M reads पञ्चचरैः, which is senseless. (12) लवणञ्च is the reading in रसरत्नसमुच्चय. (13) K reads विडेक्षतः. (14) स विख्यातो, a variant in B. इसपादः सुविख्यातो, a variant in M. हंसपाकं समाख्यात, a variant in रस.र. (15) M reads यव तत्त्वार्थकोविदैः. We see यंत्रं तद्विधिकोविद्यैः in रस.स.