रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

धमनात् कोष्ठिकायन्त्रे भस्त्राभ्यां१ तीव्रवह्निना । पतत्यभ्रकसत्त्वं तु२ सत्त्वानि निखिलानि च३ ॥ १६ ॥ स्वेदनौषधिनिर्यास४-लोलितं पुटितं मुहुः । सूतं तु पञ्चनिचुल५-पुटैर्बहलपोतकम्६ ॥ १७ ॥ पिच्छितं व्योम निष्कुटं७ दत्त्वा सत्त्वं निरञ्जनम्८। उमाफलैश्च पुष्पेश्च९ षष्टिकाऽम्ल१०परिप्लुतैः । क्षौमदण्डविमर्देन गगनं द्रवति स्फुटम् ॥ १८ ॥ अम्बिजारे नवे कुम्भे स्थापयित्वा धरोत्तरम्११ । गगनं द्रवति क्षिप्रं मुक्ताफलसमप्रभम् ॥ १९ ॥ शतधा कञ्चुकोचूर्णं कञ्चुकोरसभावितम्१२ । द्रावयेद्गगनं देवि१३ लोहानि सकलानि च ॥ २० ॥

---

(1) M has हस्ताभ्यां. For कोष्ठिकायन्त्र vide 4th Paṭala, ślokas 56–58. (2) पतन्त्यभ्रकसत्त्वानि, a variant in M. (3) M reads विविधानि च. The portion commencing from गोधूमबद्धा and ending in च is not found in K. (4) M has स्वेदने भूमर्यागण्यास, which has no clear sense. [A list of औषधिस for स्वेदन is given in detail in the 4th Paṭala.] (5) K reads निचुला. M reads निचुल. (6) पुटैर्बहुलपातक, a variant in M. (7) B reads निष्किन्द. K reads निष्काट. M reads व्यपक टटं. None of the readings appears to be correct. (8) M reads सत्व- निरञ्जनं. (9) K reads द्रवैश्च. (10) B reads पिटिकास्त. K reads फोटिकास्त. (11) K reads घनोत्तरं. (12) M reads भावितः, which is grammatically incorrect, as it is stated as an adjective to चूर्णं. (13) K reads दिव्यं.