रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

७२ रसार्णवे धान्याम्लके पर्युषितं¹ निचुलक्षारवारिणि² । स्थितं तद्द्रवतां याति निर्लेपरससन्निभम्³ ॥ २१ ॥ अगस्त्यपुष्पतोयेन पिष्ट्वा सूरणकन्दके । कोष्ठभूमिगतं⁴ मासं जायते रससन्निभम् ॥ २२ ॥ छागमूत्रेण संसिक्तं⁵ कपि⁶तिन्दुकरेणुना । अभ्रकं वापितं⁷ देवि जायते जलसन्निभम्⁸ ॥ २३ ॥ काकिनी⁹बीजचूर्णेन घृष्टं¹⁰मभ्रकजं रजः । स्नुहिक्षीरेण सप्ताहं सिक्तं ध्मातं¹¹ द्रुतं¹² भवेत् ॥ २४ ॥ अपामार्गस्य पञ्चाङ्गमभ्रकञ्च सुपेषितम्¹³ । स्थापयेन्मृन्मये पात्रे¹⁴ तद्द्रवेत् सलिलं यथा¹⁵ ॥ २५ ॥ (1) धान्याम्लके पर्युषिते, a variant in K. (2) B has निचुल चौर- वारुणौ. K has निचलाक्षरवारिणा. M has निचुल क्षारवारुणौ. We have adopted a reading after collating all the texts. (3) B reads संनिभा, which is incorrect, as it is an adjective to तत्. K reads अनले रससंन्निभ. M reads निर्लेपे. (4) B reads गोष्ठभूमिगतं. This śloka (22nd) is wanting in K. (5) M reads सयुक्त. (6) K reads कपौ. (7) K reads धापित. M reads पावित. (8) M reads रससन्निभ. (9) K reads वाकिणी. (10) B reads कृष्ट. (11) K reads स्निग्धध्मातं. (12) B reads दृतं, which is not accurate. [Up- country-men generally pronounce ऋ as रु ; hence they pronounce दृतं as द्रुत.] (13) K reads मभ्रकं च सर्पेषितं. (14) M reads देवि. (15) द्रवते सलिलं यथा, a variant in K. जायते रससन्निभ, a variant in M. After this we find in M a hemistich, which is nearly a repetition of the former, the hemistich runs thus :—काकिनीबीजचूर्णेन तद्द्रवेत्सलिलं यथा.