भारतकोश
रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary

गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा

DevanagariHindipublished584 पृष्ठ

पृष्ठ 364, कुल 584 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 364

( ३३८ ) रसेन्द्रसारसंग्रह । अपस्मारं तथा कार्श्य रक्तपित्तं सुदारुणम् । नाशयेद्विकल्पेन रसश्चोन्मादभञ्जनः ॥ १९ ॥ त्रिकुटा, त्रिफला, गजपीपल, वायविडंग, देवदारु, चिरायता, कुटकी, कटेरी, मुलैठी, इन्द्रजौ, चित्रककी जड़, खिरैंटी, पीपलामूल, खस, सहिजनेके बीज, निसोध, इन्द्रायन, वंग भस्म, चांदी भस्म, अभ्रक भस्म और मूंगा भस्म यह प्रत्येक औषधि एक एक भाग और सबकी बराबर लोहा इन सबको एकत्र करके जलमें पीसकर सेवन करनेसे भूतोन्माद, वातोन्माद, अपस्मार, शरीरकी कृशता और रक्तपित्त रोग नष्ट होते हैं । इसको उन्मादभञ्जन रस कहते हैं ॥ १५-१९ ॥ चतुर्भुज रस । मृतसूतस्य भागौ द्वौ भागैकं हेमभस्मकम् । शिला कस्तूरिका तालं प्रत्येकं हेमतुल्यकम् ॥२०॥ — सर्वं खल्वतले क्षिप्त्वा कन्यया मर्दयेद्दिनम् । एरण्डपत्रैरावेष्ट्य धान्यगर्भे दिनत्रयम् ॥ २१ ॥ संस्थाप्य च तदुद्धृत्य सर्वरोगेषु योजयेत् । एतद्रसायनवरं त्रिफलामधुमर्दितम् ॥ २२ ॥ तद्यथाग्निबलं खादेद्वलीपलितनाशनम् । अपस्मारे ज्वरे कासे शोषे मन्दानले क्षये ॥ २३ ॥ हस्तकम्पे शिरःकम्पे गात्रकम्पे विशेषतः । वातपित्तसमुत्थांश्च कफजान्नाशयेद्ध्रुवम् ॥ २४ ॥ सर्वौषधिप्रयोगैर्ये व्याधयो न प्रसाधिताः । कर्मभिः पञ्चभिश्चैव मन्त्रौषधिप्रयोगतः ॥ २५ ॥