भारतकोश
रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary

गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा

DevanagariHindipublished584 पृष्ठ

पृष्ठ 409, कुल 584 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 409

भाषाटीकासहित । ( ३८३ ) चतुःसम लोह । अभ्रं ताम्रं रसं लौहं गन्धकं संस्कृतं पलम् । सर्वमेतत्स माहृत्य यत्नतः कुशलो भिषक् ॥ ४ ॥ आज्ये पले द्वादशके दुग्धे वत्सरसंख्यके । पक्त्वा तत्र क्षिपेच्चूर्णं सुपूतं घनवाससा ॥ ५ ॥ विडङ्गत्रिफलावह्नित्रिकटूनां तथैव च । पिष्ट्वा पलोन्मितानेतानथ संमिश्रितान्नयेत् ॥ ६ ॥ ततः पिष्ट्वा शुभे भाण्डे स्थापयेच्च विचक्षणः । आत्मनः शोभने चाह्नि पूजयित्वा रविं गुरुम्॥७॥ घृतेन मधुनालोड्य भक्षयेन्माषकादिकम् । अष्टौ माषान् क्रमेणैव वर्द्धयेच्च समाहितः ॥ ८ ॥ अनुपानं प्रयोक्तव्यं नारिकेलजलं पयः । जीर्णे लोहितशाल्यन्नं मुद्गमांसरसं तथा ॥ ९ ॥ भक्षयेद् घृतसंयुक्तं सद्यः शूलाद्विमुच्यते । हृच्छूलं पार्श्वशूलञ्च आमवातं कटिग्रहम् ॥ गुल्मशूलं शिरःशूलं योगेनानेन नाशयेत् ॥ १० ॥ अभ्रकभस्म, तांबाभस्म, पाराभस्म, लोहाभस्म और गन्धक यह प्रत्येक औषधि एक एक पल लेवे । इन सब औषधियोंको एकत्र करके बारह पल घृत और बारह पल दूधमें मिलाकर पकावे । जब पाक समाप्त होजाय तब वायविडंग, त्रिफला, चित्रक और त्रिकुटा इन सब द्रव्योंका चूर्ण प्रत्येक ४-४ तोला डालकर उतार लेवे । फिर इसको एक उत्तम चिकने बासनमें भरकर रख देवे । पश्चात् जिस दिन अपनेको चन्द्रमादि उत्तम हों उस दिन सूर्य और बृहस्पतिकी