रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 412, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें( ३८६ ) रसेन्द्रसारसंग्रह । तालीशपत्र, नागकेशर, कुटकी, मुलैठी, रास्ना, असगंध और लाल- चंदन इन प्रत्येकका चूर्ण एक एक कर्ष डालकर पकावे ॥ १६-२० ॥ भोजनाद्यवसाने च मध्ये चैव समाहितः । तोलैकं भक्षयेन्नित्यमनुपानं पयस्तथा ॥ २१ ॥ शूलमष्टविधं हन्ति साध्यासाध्यमथापि वा । वातिकं पैत्तिकञ्चैव श्लैष्मिकं सान्निपातिकम् ॥२२॥ परिणामसमुत्थञ्च अन्नद्रवभवं तथा । सर्वशूलहरं श्रेष्ठं धात्रीलौहमिदं शुभम् ॥ २३ ॥ इसमेंसे एक तोला औषधि लेकर प्रतिदिन भोजनके आदि, भोज- नके अंत और भोजनके मध्यमें सेवन कराकर दूध पान करावे । इस औषधिके सेवन करनेसे वातज, पित्तज, कफज, त्रिदोषज, परिणामज, अन्नद्रवप्रभृति आठ प्रकारका शूल, साध्यासाध्य शूल और सब प्रका- रके शूलरोग नष्ट होते हैं । इसको धात्रीलोह कहते हैं ॥ २१-२३ ॥ शूलराजलोह । कर्षैकं कान्तलौहस्य शुद्धाभ्रस्य पलन्तथा । सितायाश्च पलञ्चैकं मधुसर्पिस्तथैव च ॥ २४ ॥ सर्वमेकीकृतं पात्रे लौहदण्डेन मर्दयेत् । त्रिकटु त्रिफला मुस्तं विडङ्गं चव्यचित्रकम् ॥ २५ ॥ प्रत्येकं तोलकं मानं चूर्णितं तत्र दापयेत् । भक्षयेत्प्रातरुत्थाय शिशिराम्ब्वनुपानतः ॥ २६ ॥ सर्वदोषभवं शूलं कुक्षिशूलञ्च यद्भवेत् । हृच्छूलं पार्श्वशूलञ्च अम्लपित्तञ्च नाशयेत् ॥२७॥ अर्शांसि ग्रहणीदोषं प्रमेहांश्च विषूचिकाम् । शूलराजमिदं लौहं हरेण परिनिर्मितम् ॥ २८ ॥