रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 550, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें( ५२४ ) रसेन्द्रसारसंग्रह । एकैकां वटिकां खादेन्नागवल्लीदलद्रवैः । हन्ति त्रिदोषसम्भूतं ज्वरञ्चैव सुदारुणम् ॥ ४ ॥ चिरज्वरञ्च कासञ्च शूलं सर्वभवं तथा । शिशूनां रोगनाशाय शिवेन परिकीर्तितः ॥ ५ ॥ शुद्ध पारा और शुद्ध गंधक यह प्रत्येक चार चार तोले और सोना- माखी २ तोले लेवे, इन तीनों औषधियोंको एकत्र पीसकर दृढ लोहेके पात्रमें कुकुरभांगरेके रसमें, भांगरेके रसमें और सम्हालूके रसमें अलग अलग भावना देकर उत्तम पत्थरके खरलमें लोहेके डंडेसे खरल करे । पश्चात् इसकी सरसोंकी बराबर गोली बना लेवे । पानके रसके साथ इस औषधिके सेवन करनेसे बालकोंका दारुण सन्निपातज्वर, बहुत दिनोंका पुराना ज्वर, खाँसी और त्रिदोषजशूल नष्ट होते हैं । यह बालरस नामक औषधि बालकोंके रोगोंको दूर करनेके लिये स्वयं महादेवने कही है ॥ १-५ ॥ अपर बालरस । पलं शुद्धस्य सूतस्य गन्धकस्य च तत्समम् । सुवर्णमाक्षिकस्यापि चार्द्धभागं नियोजयेत् ॥६॥ ततः कज्जलिकां कृत्वा पात्रे लौहमये दृढे । केशराजस्य भृङ्गस्य निर्गुण्ड्याः पर्णसम्भवम् ॥७॥ स्वरसं काकमाच्याश्च ग्रीष्मसुन्दरकस्य च । सूर्यावर्त्तकवर्षाभूभेकपर्णीरसैस्तथा ॥ ८ ॥ श्वेतापराजितायाश्च रसं दद्याद्विचक्षणः । देयं रसार्द्धभागेन चूर्णं मरिचसम्भवम् ॥ ९ ॥ शुभे शिलामये पात्रे यामं दण्डेन मर्दयेत् । शुष्कमातपसंयोगाद्वटिकां कारयेद्भिषक् ॥ १० ॥