रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

प्रथमोऽङ्कः 69 different seasons (i. e., times). ऋतौ यजन्ति ये ते इति ऋतु-यज् + क्विप् । The definition of ऋत्विक् as given in Manu is “अग्न्याधेयं पाकयज्ञानग्निष्टोमादिकान् मखान् । यः करोति हतो यस्य स तस्यर्त्विगिहोच्यते ॥” “ऋत्विजी याजकाश्च ते”—इत्यमरः । चपलगणहृत etc.—Adj to ऋत्विजः, with their cloths for turban being snatched away by the Ganas (the formidable attendants). चपलाः गणाः ( कर्मधा० ) तैः हृतानि ( श्यातान् ) तादृशानि उष्णीषपट्टानि येषां ते । उष्णीषार्थं पट्टानि ( शाकपार्थिवादित्वात् समासः ) । उष्णीष means turban. “उष्णीषः शिरोवेष्टः”—इत्यमरः । अधः पतन्ति—fall down below ( i. e., from the elevated sacri- ficial altars ). They were dragged down from the elevated place. देवैः विद्रुतम्—The gods ran away ( through fear of life ). वि - द्रु + क्त भावे । विद्रुत means ‘escape’, ‘run away’. मखमथनविधौ—In the matter of the destruction of the sacrifice. मखस्य मथनं ( षष्ठीतत् ) तस्य विधिः ( षष्ठीतत् ) तस्मिन् । आत्तहासः—Beginning to laugh. आत्तः हासः येन ( बहु ) सः । In the reading of चण्डहास it means ‘boisterous’ laughter laughed by Śiva at the time of destruction. दैत्यै—क्रियायोगे ४र्थी । क्रिया is शंसन् । शंसन्—while relating. This śloka refers to the destructive and horror-striking laugh of Śiva for destroying the sacrifice of Daksha in order to avenge the death of Sati ( see allusion ). The sentiment is here रौद्र with क्रोध as the स्थायी भाव and