रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

80 रत्नावली अस्मदीयम्—ours ; अस्माकम् इदम् इति अस्मद् + छ ( ईय ) । P. 15. S'loka 6. द्वीपात्—Here refers to सिंहलद्वीपे whence the heroine was brought. घटयति—Brings about the union. अभिमुखीभूतः—turned towards one's face i.e., favourable. अभिमतम्—A desired person. अभि - मन् + क्त । This verse is the बीज or the germ of the play which tacitly refers to what will take place throughout the drama— cf. "अल्पमात्रं समुद्दिष्टं बहुधा यद् विसर्पति । फलस्य प्रथमो हेतुर्बीजं तदभिधीयते ॥" साः दः The metre is here आर्या ; definition given in Sans. Tika. भरतपुत्र—Actor. "भरता इत्यपि नटाः" इत्यमरः । Bharata Muni is the author of the नाट्यशास्त्र ; the first batch of actors were his hundred sons. So subsequent actors are also called his sons. P. 16. गृहीतयौगन्धरायण etc.—Taking the role of Yaugan- dharáyana. यौगन्धरायणस्य भूमिका ( ६ठीतत् ) गृहीता यौगन्धरायणभूमिका येन ( बहु ) सः । भूमिका means 'role' 'part'—'भूमिका रचनायां स्याद् वेषान्तर- परिग्रहे'—मेदिनी । प्रस्तावना—प्रस्तूयते अनया इति प्र—स्तु + ल्युट् ( अन ) करणवाच्य + टाप् । The prologue by which the subject-matter is introduced. Definition :— "नटी विदूषको वापि पारिपार्श्वि क एव वा । सूत्रधारेण सहिताः संलापं यत्र कुर्व्वते ॥ चित्रैर्वाक्यैः स्वकार्योत्थैः प्रस्तुताक्षेपिभिः मिथः । आमुखं तत्तु विज्ञेयं नाम्ना प्रस्तावनापि सा ॥" साः दः प्रस्तावना is divided under five heads such as :—उद्घात्यकः कथोद्घातः, प्रयोगातिशयः, प्रवर्त्तकम्, and अवलगितम् । Here in this play, the