रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

96 रत्नावली N. B. In this shloka the King describes the boisterous dance of a woman who was under intoxication. The metre is here स्रग्धरा। The figure of speech is here उत्प्रेक्षा। Ch. of voice. स्खलेन चाकुलेन केशपाशेन विरचिता—शोभा व्यज्यते। नूपुराभ्यां पादलग्नाभ्यां चाभ्यां क्रन्दते। व्यसेन......हारेण दृश्यते। P. 35. हताश—Unfortunate ( lit. whose hopes are gone ) · हता आशा यस्य ( बहु ) सः तत्सम्बोधने । P. 38. दास्याः पुत्रि—Oh, the daughter of a maid-servant. It is used in the sense of opprobium, when it is in this अलुक् समास form. Here a woman may not actnally be the daughter of a maid-servant, but in the compounded form दासीपुत्री, the woman must be the daughter of a slave-girl. The expression दास्याः पुत्रि is often heard to be used in the Sanskrit dramas by the Vidu- shakas towards the female attendants of the harem. निर्वर्त्तयितव्या—should be performed. निर् + हत् + णिच् + तव्य + टाप् स्त्रियाम् । सन्निहित—Present ; सम् – नि + धा + क्त । स्वस्तिवाचनकम्—This means the benedictory saying uttered by a Brāhmana. Here it means the gift to be received by the विदूषक as a result of his uttering benediction. स्वस्ति ( कल्याण ) वाच्यते यस्मिन् इति स्वस्ति – वच् + णिच् + ल्युट् अधिकरणे । स्वस्तिवाचनमेव इति स्वस्तिवाचन + क स्वार्थे । P. 41. मलयमारुत etc.—Adj. to मकरन्दोद्यानम्। मलयमारुत — southern breeze. आन्दोलित—shaken. मुकुलायमान—budding, blossoming. सहकारमंजरी—Mango-blossom. प्रतिवद्ध—formed. पटवितान—canopy. मत्तमधुकर etc.—Adj. to मकरन्दोद्यानम् । झङ्कार—humming sound: