रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

98 रत्नावली मलयनिल etc.—shaken by the southern breeze. Adj. to शाखासमूहैः which is also तृतीया by “इत्थम्भूतलक्षणे ।” मलयागतः अनिलः ( शाकपार्थिववत् समासः ) तस्य आहतिः ( ६ठीतत् ) तया चलैः ( ३यातत् ) । घूर्णन्तः—reeling, moving to and fro. घूर्ण भ्रमणे + शतृ । N. B. (1) The trees are moving to and fro being tossed by the southern breeze, (2) as the drunken persons are found reeling under intoxication. मधुप्रसङ्गजनिताम्—Adj. to भान्तिम् । (1) Caused by the contact with मधु (spring season). (2) Caused by the contact with मधु (wine). भान्ति—(1) movement (in the case of trees) ; (2) stagge- ring (in the case of drunken persons). N. B. The reading भान्तिं प्राप्य मधुप्रसङ्गमधुना etc., is bad, as it is very difficult to be construed. So the either of the two readings (1) भान्ति प्राप्य मधुप्रसङ्गमधुना मत्ता इवामी द्रुमाः or (2) भान्तिं प्राप्य मधुप्रसङ्गजनितां मत्ता इवामी द्रुमाः should be adopted for good construction. The metre is here शार्दूलविक्रीडित and the figure of speech is उपमा with श्लेष । Some hold that it is a case of स्वभावोक्ति as the characteristics of a drunken person have been aptly described. Change of Voice.—...विक्षोभिः......—द्भिः घूर्णद्भिः मत्तैः......द्रुमैः ( स्थीयते ) । P. 44. Shloka 18. गण्डूषसेकासवः—the mouthful of wine. गण्डूषश्चासौ सेकश्चेति (कर्मधा ) or गण्डूषस्य सेकः (६ठीतत्) तस्य आसवः (६ठीतत्) ; आसव means wine—“मैरेयमासवः शीधुः” इत्यमरः । The Vakula tree blossom by the mouthful of wine of the ladies. “विकसति बकुलो योषितामास्यमद्यैः” । वास्यते—is scented. वास् to make fragrant.