रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

104 रत्नावली Shloka 23. अस्तापास्त etc.—Adj. to रवौ। having all his rays cast on the Setting-mountain. अस्ते ( अस्ताचले ) अपास्ताः ( क्षिप्तात् ) तादृशाः समस्ताश्च ( कर्मधा ) तादृशः भासः यस्य ( बहु ) तस्मिन् । रवौ—भावे ७नी । सायन्तने—सायं + ट्युट् तुट्, च ( तन ) । आस्थानीम्—Assembly hall ; आतिष्ठन्ति अस्याम् इति आ - स्था + ल्युट्, by the rule 'करणाधिकरणयोश्च' स्त्रियां ङीप् । 'आस्थानी क्लीवमास्थानम्'—अमरः । सम्पतन्—Being assembled. सरोरुह etc.—Adj. to पादान् । Robbing the lotuses of their lustre. N. B. The King's feet are more beautiful than lotuses. At the rise of the moon lotuses lose their beauty. सरोरुहाणां द्युतिः ( ६तीतत् ) तान् मुष्णातीति सरोरुहद्युति-मुष् + क्विप् । Conj. मुष्णाति ( क्रयादि ) । प्रीत्युत्कर्षकन्तः—Adj. to तव and इन्दोः ; causing excessive delight. प्रीतेः उत्कर्षः (६तीतत् ) तं करोतीति प्रीत्युत्कर्ष - कृ + क्विप् । पादान्—(1) feet, (2) moon-beams. “पादा रश्म्यङ्घ्रितूर्यांशाः”—अमरः । उदयनस्य—(1) of the king उदयन, (2) rising ( moon ). उत् - दृ + ल्युट् । प्रतीक्षते—(1) waiting, (2) looking up ( in case of the moon). The metre is here शार्दूलविक्रीड़ित and the figure of speech is उपमा accentuated by श्लेष । Ch. of voice.......नृपजनेन...सम्पतता...प्रतीक्ष्यते । परप्रेष्य etc.—परस्य प्रेषणम् ( आदिेशः ) ( ६तीतत् ) तेन कर्षितम् । Troubled by carrying out the order of others (i. e., the Queen ). बहुमतम्—much valued. उत्सवपहृत etc.—Adj. to प्रजाभिः । उत्सवेन अपहृतं ( तृयातत् ) तादृशं चेतः येषां ( बहु ) तैः । Shloka 24. उदयतट etc.—Adj. to विभाभावम् । उदयस्य ( उदय-