रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः 211 This is a समवृत्त with pauses on 6th and 17th syllables. Ch. of voice.—परिणामेन......हरितेन अनेन व्यस्तन्यासेन...सन्तापः उद्यते नलिनीपत्रशयनेन । Shloka 14. मन्मथोत्थाम्—Adj. to अवस्थाम् । मन्मथेन उत्थाम् ( ३यातत् ) । उत्–स्था+क स्त्रियां टाप् । उत्था—produced. मनः मथ्नाति क्लिश्नाति इति मनस्–मथ् + घञ् = मन्मथ । God of love that torments the mind. P. 159. अतिशय etc.—Adj. to यस्याः । अतिशयेन परितापः ( सुप्_सुपा ) तेन म्लापितानि अङ्गानि यस्याः ( बहु ) तस्याः । म्लै + णिच् + क्त कर्म्मणि = म्लापित or म्लपित । मण्डलाभ्याम्—By two circular orbs printed on the lotus- leaves that were in touch with her two round breasts. स्तन etc.—स्तनयोः युगम् ( ६ष्ठीतत् ) तस्य परिणाहः ( ६ष्ठीतत् ) । परि–नह् + घञ् = परिणाह largeness. “परिणाहो विशालता”—अमरः । The metre is मालिनी with यति on 8th and 15th syllables. Ch. of Voice. स्थितेन......विशालेन पद्मिनीपत्रेण एतेन मन्मथोत्था अवस्था ......कथ्यते......स्तनयुगपरिणाहः......उच्यते । जड़प्रकृते—Referring to मृणालहार । जड़ा प्रकृतिः यस्य ( बहु ) सः, सम्बोधने । शोषमायासि—Getting withered. शुष् + घञ् = शोषः । तावकस्य—Yours ; तव इदम् इति तावकम् “तवममककावेकवचने ।” अवकाशः—Space. भवतः किमु स्यात्—Her plump breasts are so closely set that even the fibres of a lotus-stalk has no space between them. Cf. “मृणालसूत्रान्तरमप्यलभ्यम्”—कुमार ( १।४० ) The metre in this Shloka is उपजाति which is composed of इन्द्रवज्रा and उपेन्द्रवज्रा ; both of which are समवृत्तs of 11 syllables.