रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः 217 P. 187. अकालवातावली—Untimely storm. अकाले वातावली ( ७मी तत् ) वातानाम् आवली ( ६ष्ठी तत् ) । Diff. reading is अकालवादलिका । कोपानुबन्धः—Persistence of anger. कोपस्य अनुबन्धः (६ष्ठी तत् ) । Shloka. 21. भेदकारि—adj. to हसितम् । Piercing into the heart, piercing smile (due to its sarcastic nature ) भेदं करोति इति भेद-कृ

• णिनिः "भेदो विदारणे द्वैधे उपजापविशेषयोः" हेमः । बाष्पजडीकृतम्—Adj to चक्षुः । बाष्पेण जडीकृतम् ( ३या तत् ) ; जडीकृतम् is equivalent to जलीकृतम् owing to the सावर्ण्य of ड, र and ल । जड़ी- कृतम् means covered with water. प्रभुतया—due to self-control. हेतौ ३या । प्रश्रयः—Humility. प्र—श्रि+अच् । N. B. This Shloka throughout indicates the highly digni- fied and aristocratic nature of Vāsavadattā who, inspite of her having sufficient reasons for being angry, did not trans- gress the limit of decorum befitting a high-born lady. प्रकटीकृतः—Expressed. प्रकट—च्वि + कृ + क्तः । The metre is शार्दूल- विक्रीडित । Ch. of voice......वदनेन नीतेन ( भूयते )......भेदकारिणा हसितेन...... निष्ठुरेण वचसा उक्तेन ( भूयते ) ......बाष्पजडीकृतेन चक्षुषा विस्तारितेन ( भूयते ) कोपं प्रकटीकृतवती दयिता मुक्तवती......प्रश्रयम् । Critical Estimate Act II is the natural and spotaneous development of Act I. The germ of the main plot which was sown and nourished by various incidents arranged under different stages of मुखसन्धि has now developed in Act II where prevails the प्रतिमुखसन्धि with its thirteen auxiliary constituents ( अङ्ग ) along with the