रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

तृतीयाेऽङ्कः 301 आ - श्लिष् + घञ् = आश्लेषः, embrace. रसात्—हेतौ पञ्चमी out of pleasure. “शृङ्गारादौ विषे वीर्ये गुणे रागे द्रवे रसः” इत्यमरः। पयोधरौ--Obj. of घटयति। धरतीति—धृ + अच् = धरः; पयसः धरा (६ष्ठी- तत्) तौ। बहुशः—बहु + शस् by the rule “बह्वल्पार्थाच्छस् कारकादन्यतरस्याम्।” many times. रमयतितराम्—रम्-णिच् + लट् ति + तरप् + आम्। In the sense of excessive excellence the तद्धित suffixes तरप् and तमप् are used at the end of verbs also. The metre is हरिणी “न समरसला गः षड्वेदैर्हयैर्हरिणी मता”। न स म र स ल ग प्र ण य वि श दां, दृ ष्टिं व क्त्रे, द दा ति न श ङ्कि ता The pauses are on the 6th, and thence on the 4th and thence on the 7th syllables. The figure of speech is दीपक। Ch. of voice—प्रणयविशदा दृष्टिः दीयते। शङ्कितया घट्येते...पयोधरौ उद्यते... (गम्यते) प्रयत्नवतया। रम्यतेतरां सङ्गे तस्या...कामिन्या ॥८॥ P. 246. छोटिकाम्—The sound created by the snapping of the fore-finger slipping from the thumb against the half curved middle finger; this sort of sound is made in order to attract the notice of some person staying at a distance. P. 250. भावानुबन्धम्—भावस्य अनुबन्धः (६ष्ठीतत्) तम्। Attitude, continuity of feeling. N.B. The plot of disguise has been very aptly manipulated by the author. For the development of the action, this con- trivance of disguising Ságariká as Vásavadattá was necessary;