रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

प्रथमोऽङ्कः । २९ अभिलक्ष्यः अनुमेयः स्वविभवः स्वकीयैश्वर्य्यं तेन विजिताः अशेषस्य विशेषस्य कुवेरस्य कोशाः वित्तसञ्चयाः यया सा कौशाम्बी नगरी शातकुम्भं सुवर्णं 'तपनीयं शातकुम्भम्' इत्यमरः तस्य द्रवः तेन खचिताः अलङ्कृताः जनाः यस्यां सा । सर्व्ववारुणवर्णदर्शनादेवमुत्प्रेक्षा । किञ्च एकः प्रधानः पीतवर्णः यस्याः सा विभाति शोभते । कौशाम्बी नगरी सर्व्वथा पीत- वर्णा परिलक्ष्यते जनैः । स्रग्धरावृत्तम् । उत्प्रेक्षालङ्कारः । कौशाम्ब्याञ्च मदनोत्- सवे लोकातिशयसम्पत्तिवर्णनादुदात्तालङ्कारः ॥ १० ॥ अपिच—धारायन्त्र इति । धारायन्त्रैः शृङ्गकैः नलिकाभिर्वा विमुक्तं सन्ततं निरवच्छिन्नं यत् पयःपूरं जलप्रवाहः तेन प्लुते व्याप्ते सद्यः सान्द्राः निविड़ाः ये विमर्द्दाः पादैः निष्पेषाः तैः यः कर्द्दमः तस्मिन् क्रीडा यस्मिन् प्राङ्गणे चत्वरे उद्दामानाम् अप्रतिबन्धं नृत्यन्तीनां क्रीडन्तीनां वा प्रमदानां कपोलेभ्यः निपतत् यत् सिन्दूरं तस्य रागेण लौहित्येन अरुणैः रक्तवर्णैः चरणन्यासैः पदविन्यासैः पुरः, पुनः इति पाठो वा । कुट्टिमं बद्धभूमिः जनेन सेन्दूरीक्रियते अरुणीक्रियते सिन्दूरं क्रियते इति वा पाठः । शार्दू'लविक्रीड़ितं वृत्तम् । ॥११॥ सुविदग्धाः क्रीड़ाविषये अभिज्ञाः 'छेकी विदग्ध इति । सीत्कारः जलपतनशैत्यात् सीत् इति शब्दाः । वारस्य समूहस्य विलासिन्यः सर्व्वसामान्याः स्त्रियः गणिकाः । Prose. कीदृशैः कुङ्कुमक्षोदगौरैः कृतदिवसमुखैः पिष्टातकौघैः हेमालङ्कारभाभिः भरनमितशिखरैः कैङ्किरातैः ( अथवा भरनमितशिखैः कैङ्किरातैः शेखरैः—इति पाठः ) वेशाभिलक्ष्यस्वविभवविजिताशेषवित्तेशाकीशा एषा कौशाम्बी शातकुम्भद्रवखचितजना इव एकपीता विभाति ॥ १० ॥ सर्व्वतः धारायन्त्रविमुक्तसन्ततपयःपूरप्लुते सद्यः सान्द्रविमर्द्दकर्द्दमलसत्क्रीड़ प्राङ्गणे चत्वम् उद्दामप्रमदाकपोलनिपतत्सिन्दूररागारुणैः चरणन्यासैः जनेन पुरः कुट्टिमं सेन्दूरीक्रियते ( अथवा, पाठान्तरे सिन्दूरं क्रियते ) ॥ ११ ॥ Beng. Trans. দেখ, কুঙ্কুমচূর্ণের ন্যায় অরুণবর্ণ ও ইতস্ততঃ উৎক্ষিপ্ত যে আবীরচূর্ণ ( সকল সময়ে ) প্রত্যূষের সৃষ্টি করিয়াছে, সেই আবীরচূর্ণ ও স্বর্ণালঙ্কারের দীপ্তি, এবং ভারাবনত অশোকপুষ্পের শিখরসমূহ দ্বারা কৌশাম্বীনগরী নিরবচ্ছিন্ন পীতবর্ণ ধারণ করিয়াছে ও ইহার জনসমূহ গলিতসুবর্ণ দ্বারা খচিত বলিয়া মনে হইতেছে ; এবং এই নগরীর বস্ত্রালঙ্কারাদি দর্শনে মনে হইতেছে যে ইহা স্বকীয় বিভব দ্বারা কুবেরের সমস্ত বিত্তসঞ্চয়কে পরাজিত করিয়াছে ॥১০॥