रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

षष्ठोऽध्यायः ११६ [ तिथ्यानयनम् ] तुङ्गमष्टगुणं कृत्वा तिथिभि(हरणोज्झतः ? र्हरणात्ततः) । शेषश्च तिथयः सम्यग् रिक्तापर्व(विजिता ? विवर्जिताः) ॥६४॥ [ प्रशस्तचिह्नम् ] पद्मं शङ्खं ध्वजं छत्रं खड्ग्(:?)स्वस्तिकचामरे । वज्रं (दगेर्ध्व?दण्डार्ध)चन्द्रौ च(क्रमस्त्याप्यटकः ? चक्रमत्स्यौ घटः) शुभाः ॥ ६५ ॥ सौख्यदं चिह्नमित्या(च?थ)मावर्त्तौ दक्षिणे हि यः । रक्तश्वेतपीतकृष्णैरे(षो?खा) वर्णसुसौख्यदा ॥ ६६ ॥ [ लिङ्गे रेखाकरणम् ] पूजायामे कलांशे तु लिङ्गं चिह्नं दशांशकैः । पीठस्योर्ध्व द्विभागेन रे(षा?खा) कार्या प्रदक्षिणे ॥ ६७ ॥ [ लिङ्गशिरोवर्त्तनम् ] (सत्र?छत्रा)भमष्टमांशे तु सार्ध(त्र्यंशं?द्व्यंशे)(षडङ्गको?षडंशके) । त्रपुषाभं विस्तारार्धे (कुकुटान्नं ? कुक्कुटाण्डं) शिरो मतम् ॥६८॥ विभागे लिङ्गविस्तारे चैकां शेनार्धचन्द्रकम् । सार्धत्र्यंशेन तुल्यं स्यादष्टांशे बुद्बुदाकृ(तिः?ति) ॥ ६६ ॥ ९५ । लिङ्गे प्रशस्तानि चिह्नान्याह—पद्ममिति । स्पष्टम् । ९६ । रेखामाह—पूजायाम इति । पूजायामे शिवांशे षोडशभिर्विभक्ते दशभिरंशैर्लिङ्गं चिह्नितव्यम् । पीठस्य ऊर्ध्वद्विभागेन प्रदक्षिणे रेखा कार्येत्यन्वयः । द्वितीयार्धं प्रथमार्ध- स्यैवानुवाद इति मन्यामहे । ९८ । सम्प्रति लिङ्गस्य शिरोवर्तनम् अंशवशेन तस्य संज्ञाश्चाऽऽह द्वाभ्याम्—छत्राभमिति । त्रिभागीकृतस्य लिङ्गस्य ऊर्ध्वभागः शिवांश इत्युक्तम्, शिवां अंशं पुनस्त्रिधा विभज्य लब्ध ऊर्ध्वभागो मुखम्, तत्र वर्तनं भवेदिति वस्तुस्थितिः । वर्त्तनमिति वृत्तक्रियामाह, यथा अर्द्धचन्द्राद्याकारः सम्पद्यते । शिरोभागे अष्टमांशे अष्टांशे अष्टभिरंशीकृते इत्यर्थः, सार्द्धद्व्यंशे छत्राभं षडंशे त्रपुषाभं वर्त्तनं भवेत् । त्रपुषाभमिति त्रपुषाप्रसदृशमित्यर्थः, त्रपुषं फलविशेषः यस्य 'शशा' इति ख्यातिर्वङ्गेषु ;