रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

[ 55 ] Śl. 132-133. 'मत्स्यपुराणे'¹²⁵ᵃ अ० २६२, श्लो० १३-१६क, द्रष्टव्याः । Śl. 134-138. आदर्शपुस्तकं विना यथाशक्ति श्लोकानां पाठशुद्धिः क्रियते, केवलं लिपिशास्त्रं वास्तुशास्त्रं च विचार्य । तद्यथा-- (११६श्लो०) कण[र्णि]कं सार्धद्वयं भागे [भोगे]कञ्चि(कं भि)त्तिका मता । द्विभागं चान्तरपट्टं कपोता विद्धि(द्वि) सार्थकाः ॥ (१३६) अर्धपंचम(चं) ग्रास(साग्र)पट्टि - ॥ (१३७) — ०पट्टि कार्या कर्णके तु भार्ग(ग)[र्ध]कम् । — — ? त[त्] म(स)शङ्किते (संज्ञितम्) ॥ (१३८) कपोत¹²⁵ᵇ स्तावत् तत्पक्षिविशेषाकारोऽलङ्करणभेदः बन्धविशेषो वा । तस्य वर्णन- व्यवहारादयः वास्तुशास्त्रेषु अनुसन्धेयाः । ग्रन्थमध्ये भूयशः 'त'-कार-'न'-कार-'र'-काराणां परस्परभ्रान्तिरेव अस्माकं पाठोद्धारे मानम् । Śl. 141-46. 'मत्स्यपुराणे' अ० २६२, ६-१२ श्लोकेभ्यः उद्धृताः एते । विशेषस्तु अल्प एव । तद्ग्रन्थमवलम्ब्य संशोधनानि क्रियन्ते । तद्यथा— (१४१श्लोके) 'वैरी'पाठः प्रामादिक एव, स्वतो वैरस्यजनकत्वात् । तथा 'मत्स्यपुराणे' वेदी-पाठदर्शनात् 'वेदी'पाठोऽस्माभिरङ्गीक्रियते । '(१४४) रुद्राणीसंतोषप्रिया ।' Śl. 147, 148. 'मत्स्यपुराणे' अ० २६२, १६-१८ श्लोका एते । १९क-श्लोकार्ध- स्तावत् त्यक्तः तद्यथा—'देवस्य यजनार्थन्तु पीठिका दश कीर्त्तिताः' । Śl. 149, 150. तत्रैव ग्रन्थे, १९-२० तथा १३-१६ श्लोका एते । 'मयमत'स्य, च, अ० ३४स्थ२, ३श्लोकौ अत्र स्थित-१४९-श्लोकस्य छायामावहतः । Śl. 151, 152. 'रूपमण्डन'दुद्धृताः किन्तु तस्मात् प्रथमश्लोकार्धः परित्यक्तः । तद्यथा— 'मुखलिङ्गं त्रिवक्तू स्यादेकवक्तू चतुर्मुखम्' । "सन्मुखं चैकवक्तू स्यात् त्रिवक्तू पृष्ठकेन हि । — — ०त्तरे । — —०करालं स्यात्प्राच्यां — ॥ १५१ ॥ — — तत्पुरुषं — । — — ॥ १५२ ॥" Śl. 167b. मन्ये, "वृषभस्य (विभोरन्ते ) लिङ्गे दृष्टिं नियोजयेत्।" इति पाठः कार्यः । 125a. Matsya-purāṇam (Vaṅgavāsī Ed., Cal.). Adh. 262, Śl. 13—16a. 125b. For Kapota, कपोत a kind of pigeon-shaped ornament or moulding used in Architecture, see P. K. Acharya : A Dictionary of Hindu Archi- tecture. s. v.