रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

[ 57 ] Śl. 36-42a. सर्वेऽपि श्लोकाः ‘मत्स्यपुराणाद् गृहीताः 134a अ० २६०, श्लोकाः ४५ख-५१। तथा ‘शिल्परत्ने’ 134b, उत्तरभागे अ० २५, १२८ख-१३०श्लोकानां कुत्र कुत्रचित् ३६-३८क-श्लोकाः छाया अपि आदधते । ‘मत्स्यपुराण’ात् कुत्र कुत्र पाठभेदाः सन्ति । तद्यथा— ‘(३६) कमलोदरवर्णाभं— ॥ (३७)—दण्डकैश्चीरकैर्युक्तं— । स्थापयेत् स्वेष्टनगरे भुजान् द्वादश कारयेत् ॥ (३८)—खर्वटे— । शक्तिः पाशस्तथा खड्गः— ॥ (३९)—स्यादथ चाभयदो— । — केयूर-कटकोज्ज्वलाः ॥ (४०)—प्रसारिता । (४१)—०वामे स्यात्— । — —०पाशौ—त्वसिः ॥ (४२क) — वापि दक्षिणः स्यात्— ।’ Śl. 43-47b. पञ्चलीलया(जा?) न अस्माभिर्दृष्टपूर्वाः । अत्र, ग्रन्थस्य चान्यद् वैशिष्ट्यम् । ‘बृहद्ब्रह्मसंहितायां’ 135 कानिचिद् वचनानि सन्ति । तत्र ‘ललिता’दिदेवीनाम् उल्लेखः प्राप्यते, न तु तासां नामानि । Śl. 50 ; 52-58. ‘रूपमण्डने’ऽपि 136 सन्ति । Śl. 61-75a. ‘विष्णुधर्मोत्तरे’ 137 यथायतमेव सन्ति । तत्र भेदा अकिञ्चित्करा एव तद्यथा— (६१ख) — षड्भुजा — ॥ (६२) पिङ्गला भूषणोपेता — । — स्रुवं — ॥ (६३क) —कुण्डीं बिभ्रती— । (६४) शुक्लेन्दु०—जूटा शुक्ला—०सुखप्रदा । — वरदा — ॥ (६५क) शूलघण्टा० — । (६६ख) पताका — पात्रं — ॥ (६७) — — घण्टां — कुक्कुटन्तवधः । 134a. Matsya purāṇam, Adh. 260 ( Vaṅgavāsī Ed., Calcutta). 134b. Śilparatnam, TSS. II, Adh. 25. 135. नारदपाञ्चरात्रान्तर्गता बृहद्ब्रह्मसंहिता । पाद० २, अ० ४ । तद्यथा— “योऽहं सा मम लीला तु या लीला सोऽस्म्यहं पुनः । अन्तरं नैव पश्यामि यथा वै शेषशेषिणोः ॥ १५३ ॥ नित्याश्च शक्तयो ह्यस्या ललिताद्याः सुमङ्गलाः । अष्टौ नित्यविहारस्य रसज्ञाः कौतुकोज्ज्वलाः ॥ १५४ ॥” Ānandāśram Skt. Series, No. 68. 136. See T. A. Gopinatha Rao : Op. cit. 137. Quoted in Ib. Op. cit. (१) कमलमिति कां। (२) ‘दधिं— पान—।’। इति ‘श्रीतत्त्वनिधि’पाठः । ‘विष्णुधर्मोत्तर’पाठः । D—8