रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)
Rupamandanam and Devatamurti Prakaranam of Sutradhara Mandana
मण्डन सूत्रधार द्वारा
[ २ ] शब्दाः पत्राङ्काः शब्दा पत्राङ्काः खेटक ७०,७१,७२,९०,९६,९८,९९,१०३ ताल १,१६७ १३७,१३८,१५२ तालपत्र १०० गण १२६,१२७ तीर्थङ्कर १३१ गदा ६६,६९,७०,७२,८९,९१,९२,९४ त्रपुष ११९ ९६,१०२,१०४ त्रिविक्रम ७५ गरुड १०१ त्रिशूल ६२,६६,७३,९९,१०१,१०२,१०३ गर्भगृह २० त्रिशूलक १३७ गोधासन १४४,१४५ दण्ड ७२,१४८,१४९,१५१,१५२ गौरी १४४,१४५ दशावतार ९५ चक्र ६५,८०,९०,९१,९२,९३,९४,९९, दिक्पाल ५६,७३ १०१,१०२,१०३,१०४ द्राविड ११४ चक्रभृत् ७६ धन ११७ चण्डभैरव १०४ धातुलिङ्ग १०६ १०८ चण्डिका १६९ ध्वज १०१,१३३ चतुरस्र २० ध्वजपताक ७२ चतुष्की २० नट ७४ चाप १०३ नन्दी १२८ चामुण्डा १५८ नाग १०५ चिपिट २५ नागपाश १३८,१४० छाया ४२ नागर ११३ . जटा ९८,९९,१००,१०१ नारसिंह २३ जया १४७ नेमिनाथ १४१ जरायुज ९१ पट्टिश १०४ जिन १३३,१४२ पताका ९३ जैन १२३,१४३ परशु ९९,१०४ टङ्क १६० पाश ६४,६९,७२,९९ डमरु १००,१०४ पिङ्गली १६७ तक्षक ९८ पिण्डिका १२४ तस्कर ११६ पीठ ११३,११९ ताम्रचूड ६९ पुरुषोत्तम ७५,८१,८६
[ ३ ] शब्दाः पत्राङ्काः शब्दाः पत्राङ्काः प्रणाश १२४ मृगाल ७१ प्रतीहार १४३ मेखला १०१,१२४,१२५,१२६ प्रदक्षिण ६८ यक्ष १३९,१३८,१४०,१४३ प्रद्युम्न ७५,८० यज्ञोपवीतिन् ८९,९९ प्रवाल २१ यम ७२ बाण १२१,१२३ योगमुद्रा ९३,९४,९९ बाणलिङ्ग १२०,१२२ योनि ११७ बुद्ध ८६ रस १६६ बौद्ध ५५ राजन्य ८० ब्रह्मसूत्र ५२ राशि १३४ भद्रकाली १६१ राहुसंस्थान ६७ भरतागम १६७ रुण्डमाला ९८ भाव १६६,१६७ रुद्र १०३ भ्रुकुटि १३७ लिङ्ग ४,९,१०९,११३,१२० भृङ्गिर्रीट १०१ लीलया १५४ भृङ्गी १२८ लेखनी ७२ मधुपर्क ३३ लोकपाल ५६ महरुण्डा १५५ वक्रलिङ्ग १११ महाकाल १२८ वज्र १०५ महाकाली १३६,१६० वज्र ६९,७१,९४ महामहिष ७२ वर ७३ महालक्ष्मी ४७ वरट ७४,१६२ मातुलुङ्ग ९९,१००,१०१ वरद ९७,९९ मातृ ५७ वराह २३,७४ मातृगण ५६ वर्णाष्टक ३९ मातृरूप १५७ वर्तुल ७७,८० माधव १०२ वामन ७४,७९,८८ मुकुट १००,१०१ वाहन १२९,१३० मुण्डमाला १०४ विजय ९६ विनाश १६३
[ ४ ] शब्दाः पत्राङ्काः शब्दाः पत्राङ्काः विप्र ५९ श्रोत्रिय १४६ विरिञ्चि ६१ षडष्टक ३२ विरूपाक्ष १०४ सङ्कर्षण ७६,७९,८० विलोम ९६ सर्वती १५५ विश्वकर्मन् ९८,९९,१६७ सव्य ९६,१४७ विष्कम्भ ११२ सावित्री ४७,६१ वेताल ५६ सिद्ध ४८ वेदि १६१ सिद्धक्षेत्र १२१ वेसर ११९ सिन्दूर १५० वैकुण्ठ ८२,९२ सुदर्शन ६५,६६,९४ व्यालका १०० सुषिर ८० शक्ति ९४,१००,१०३,१०४ सूत्र ५२ शङ्ख ९४,९६,१०१,१०२,१०३ स्कन्द ३२ शर १०३,१०४ स्रुक् १६१ शालग्राम ७८ स्वस्तिक ११९ शालग्रामशिला ८७ हनुमान् ५७ शिखा ८९ हिरण्यकशिपु ९० शूल ६५,७०,७१,९९,१००,१०२,१०३,१०४ हिरण्यगर्भ ७४ श्रुव १६१ हुताशन ७१
रूपमण्डनस्य —: ० :— शब्दाः पत्राङ्काः शब्दाः पत्राङ्काः अक्षमाला ९,२२,२४ गदा १२,१४,१९ अक्षसूत्र ८,९,३३ गौरी ४६ अङ्कुश ३४,३६,३७ चक्र १४,१९,४९ अतसीपुष्प २१ चण्डिका ४६ अनिरुद्ध(क) १३,१९ चामुण्डा ४० अपसव्य २० जिन ९,२७,४२,५३,४६ अष्टलोह २६ डमरु २३,३२,३८,४१ आग्नेयी २० तर्जनी ११ ईशान २० ताम्रचूड ११ उद्देश ७ ताल ६ उष्णीष २१ तुलसी ८ ऋषभ ४२ तोमर २३ कमण्डलु ८,९,१०,१२,२४,३३,३७ तोरण ४६ कम्बु ९,१४,१९,१६ त्रिलोह २६ कल्की १६ त्रिशूल १२,३२,३७,३८,५० कर्तिका ४१ दण्ड ९ कुण्ड १० दशावतार २० कुमार ३५,४० दामोदर १६ कुष्ठरोग २६ धातु २६ केतु १० ध्यान ९ कैलास ४९ नैर्ऋत्य २० कौमोदकी १४,१९ पञ्चरथिक ४६ क्षय २६ पट्टिश २३,२४ खड्ग ११ पाञ्चजन्य १४,१९ खेटक ११,१६,३६,३९ पीठिका ३० गणनायक ५ प्रतिमा ३,४
[ ६ ] शब्दाः पत्राङ्काः शब्दाः पत्राङ्काः प्रद्युम्न १३,१५ वायव्य २० बाणलिङ्ग २९ वासुदेव १३ बुद्बुद् २८ विनायक ४० भृकुटि ४३ विश्वकर्मा ९ भृङ्गी ३२ वेताल ३८ भैरव ४ शङ्ख १४,१९ महालक्ष्मी ३६,३९ शक्ति १६ महाविद्या ३१ शालिग्राम ८ महावीर ४५ श्रीपुञ्ज ४६ मातुलुङ्ग २२,२४ श्रीफल ३९ मातृका ३१ श्रोत्रिय ६ मुद्गर २३ षट्पर्व २६ मेखला ३० सङ्कर्षण १३,१४ यज्ञोपवीतिन् २१,२३ सावित्री ८ योगमुद्रा १९ सिद्धायक ४९ रक्तचामुण्डा ३७ सुदर्शन १४,१५ राहु १० हिरण्यगर्भ १३ लिङ्गपीठ ३ हीरक २९ लेखनी ११ हृषीकेश १६ ———
देवतामूर्त्तिप्रकरणस्य टीकायां प्रमाणत्वेनोद्धृतानां ग्रन्थानां नामानि। १। विष्णुधर्मोत्तरम् (पुराणम्) २। मत्स्यपुराणम् ३। अग्निपुराणम् ४। बृहत्संहिता (ज्योतिषग्रन्थः) ५। शुक्रनीतिसारः ६। मयमतम् (शिल्पशास्त्रम्) ७। काश्यपशिल्पम् ,, ८। समराङ्गणसूत्रधारः ,, ९। शिल्परत्नम् (पूर्वोत्तर-भागद्वयात्मकम्) ,, १०। रूपमण्डनम् ११। रूपावतारः १२। प्राणतोषणी (तन्त्रम्) १३। श्रीतत्त्वचिन्तामणिः (तन्त्रम्) १४। शिलाचक्रार्थबोधिनी १५। वीरमित्रोदयः १६। जैनपद्मपुराणम् १७। चतुर्विंशतिजिनस्तुतिसंग्रहः।
शुद्धिपत्रम् पृष्ठे अध्याये श्लोकाङ्कः अशुद्धः शुद्धः ५७ ३य २७ नैर्ऋतास्यो नैर्ऋत्यास्यो · ६२ ४र्थ १५ पुष्पिकायां ० इति ब्रह्मायतने द्वारदेवताः । ,, ,, ६२ चतुर्हस्ता चतुर्हस्ताः ६४ ,, २० पुष्पिकायां ० इति ब्रह्मणः प्रतीहाराः । ६९ ,, ४६ पुष्पिकायां ० इति सूर्यप्रतीहाराः । ८० ५म २७ (लः ? लम्.) (लम् ? लः) ८३ ,, ४१ एकपद्मा एको पद्मा ८४ ,, ४८ कलाधिका फलाधिका । ८६ ,, ५९ अनु- अणु (टी०) ८८ ,, ६६ गुम्फ गुल्फ (टी०) ९२ पृष्ठे ८७ सप्ताशीतितमश्लोकस्योत्तरार्धे ‘एकपादोऽस्य’ इत्यनन्तरम्— “कर्त्तव्यो लक्ष्म्युत्सङ्गगतः प्रभोः । तथाऽपरश्च” इति पाठ्यम् । ९३ ६ष्ठ ९५ तुङ्गञ्च लुङ्गञ्च १०० ६ष्ठ २१ चित्रचन्द्र चित्तवस्त्र ११६ ,, ९१ षण्डञ्चाभयकं ) षण्डञ्चा ) भयकं ११९ ,, ९६ शिवांशे कलांशे (टी०) १२९ ,, १६३ इति पश्चिमप्रतीहारौ [इति पश्चिमप्रतीहारौ] १३१ ७म १ ऋप्रभा- ऋषभ- ,, ,, १-३ समानाकृतयश्च समानाकृतयः (टी०) १ ३५ ,, १६ गान्धार्यधिका गान्धार्यम्बिका । १४१ ,, ५७ वरदं चाक्षसूत्रं त्रिशूलञ्च वरदं चाक्षसूत्रञ्च त्रिशूलं १४६ ८म १२ ( लिखण्ड ? ण्डां ) लिख(ण्ड ? ण्डां )