रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

३० रूपमण्डने शतवारं कुरुक्षेत्रे सहस्रं जाह्नवीजले । लक्षवारं नर्मदायां कोटिं च कुरुजाङ्गले ॥ ८० ॥ कृत्वा स्नानं तथा पिण्डं होमं दानं च भोजनम् । (१)गुणिते कोटिवारञ्च सर्वपुण्यं लभेन्नरः ॥ ८१ ॥ (२) पद्मे वै शतहस्तेषु (३)बाणेषु च शतेषु च । स्वयम्भुवि सहस्रान्तं शिवतीर्थोदकं स्मृतम् ॥ ८२ ॥ [ इति बाणलिङ्गप्रशंसा ] लिङ्गायामसमं दैर्घ्ये उच्छ्रायः पीठिकासमः । (४)समभागयतो वृष(:)पञ्चभागोन्नतो भवेत् ॥ ८३ ॥ बाणलिङ्गे वृषं कुर्यात् (५)स्वयम्भूर्मुखमृन्मये । शते सहस्रलिङ्गे च वृषं न्यूनाधिकं विदुः ॥ ८४ ॥ [ इति वाहनविधिः ] विस्तारस्य विभागेन प्रणालं चाधिकं मतम् । (६)तदर्धे नम्रविस्तारं त्रिभागो जलवाहकः ॥ ८५ ॥ इति लिङ्गानि । पृथुत्वं पीठिकायास्तु लिङ्गायामसमं भवेत् । उदयो विष्णुभागान्ते उमावत् पीठिका स्मृता ॥ ८६ ॥ जात्यैकया विधातव्यं (७)नित्यमन्यन्योसंकुलम् । आहुः शैलद्रुमे केचित् पीठं पक्केष्टकामयम् ॥ ८७ ॥ उपर्युपरि पीठानां सन्धिरङ्गावसानके । (८)जालस्य मध्यमध्ये च कर्णे सन्धि न सन्धयेत् ॥ ८८ ॥ चतुरस्रादिवृत्तान्ता पीठिका दशधा स्मृता । उन्नता दर्पणाकारा बाह्ये मेखलयाऽन्विता ॥ ८९ ॥ (१) ‘गुणितं’ इति स्यात् । (२) ‘धातवे’ इति ‘घटे वै’ इति वा स्यात् । (३) ‘बाणे पञ्चशतेषु च’ इति स्यात् । (४) ‘समभागायतो वृषः’ इति स्यात् । (५) ‘स्वयम्भूमुख-’ इति स्यात् । (६) ‘तदर्धेनाग्रविस्तारं’ इति स्यात् । (७) ‘नेष्टमन्योन्य-’ इति स्यात् । (८) ‘नालस्य’ इति स्यात् ।

चतुर्थोऽध्यायः ३१ (१)त्रिंशोदंशस्तु पिण्ड्याश्च जगत्याश्च परिक्षिपेत् । ऊर्द्धाधो (जाड्यकुम्भस्य ?) तन्मध्ये कनकं भवेत् ॥ ९० ॥ (अर्द्धा ?) दैर्घ्यसमा दैर्घ्ये लिङ्गायामयता भवेत् । यस्य देवस्य या पत्नी पीठे तां परिकल्पयेत् ॥ ९१ ॥ इति पीठिका । मुखलिङ्गं त्रिवक्त्रं वा एकवक्त्रञ्चतुर्मुखम् । सम्मुखं चैकवक्त्रं स्यात्त्रिवक्त्रे पृष्ठतो नहि ॥ ९२ ॥ पश्चिमास्यं स्थितं शुभ्रं कुङ्कुमाभं तथोत्तरम् । याम्यं कृष्णं करालं स्यात् प्राच्यां दीप्ताग्निसन्निभम् ॥ ९३ ॥ सद्यो वामं तथाऽघोरं तत्पुरुषं चतुर्थकम् । पञ्चमञ्च तथेशानं योगिना(२)मथ गोचरम् ॥ ९४ ॥ इति मुखलिङ्गम् । वामे गणाधिपः स्थाप्यो दक्षिणे पार्वती तथा । नैर्ऋत्ये भास्करं विद्याद् वायव्ये च जनार्दनम् ॥ ९५ ॥ मातृभिर्मातृकास्थानं कारयेद्दक्षिणां दिशम् । सौम्ये शान्तिगृहं कुर्याद् यक्षाधीशांस्तु पश्चिमे ॥ ९६ ॥ इत्येकद्वारशिवायतनम् । (३) वामहस्ते गृहं कुर्याद् यशोध्वारञ्च दक्षिणे । मध्ये रुद्रः प्रतिष्ठाप्यो मातृस्थानञ्च दक्षिणे ॥ ९७ ॥ वामे देवी महालक्ष्मीरुमा (४) × भैरवस्तथा । (५)ब्रह्मविष्णुस्तथा रुद्रः पृष्ठदेशे तु कारयेत् ॥ ९८ ॥ इन्द्रादित्यौ च (६)कर्णौ च आग्नेयां स्कन्द एव च । ईशाने (७)विघ्नराजस्य धूम्र ईशानगोचरे ॥ ९९ ॥ इति चतुर्मुखशिवायतनम् । (१) 'त्रिंशदंशन्तु पिण्ड्याञ्च' इति स्यात् । (२) '-मध्यगोचरम्' इत्यन्यत्र । (३) 'वामे स्नानगृहं' इति स्यात् । (४) त्रुटितस्थाने 'च' 'वै' वा स्यात् । (५) 'ब्रह्मविष्णू तथा रुद्रं' इति स्यात् । (६) 'कर्णे च आग्नेय्यां' इति स्यात् । (७) 'विघ्नराजोऽस्य' इति स्यात् ।

३२ रूपमण्डने मातुलिङ्गञ्च नागेन्द्रं डमरुं बीजपूरकम् । नन्दी मुकुटशोभाढ्यः (१)सर्वाभरणभूषितः ॥ १०० ॥ खट्वाङ्गञ्च कपालञ्च डमरुं बीजपूरकम् । दंष्ट्राकरालवदनो महाकालस्तु दक्षिणे ॥ १०१ ॥ इति पूर्वप्रतिहारौ । तर्जनी च त्रिशूलञ्च डमरुं गजमेव च । हेरम्बो वामभागे स्याद् भृङ्गी दक्षिणतः स्मृतः ॥ १०२ ॥ गजं डमरुखट्वाङ्गं तर्जनीं वामहस्ततः । उभौ च दक्षिणे द्वारे भृङ्गी दक्षिणतः स्मृतः ॥ १०३ ॥ इति दक्षिणप्रतिहारौ । लिशूलं डमरुञ्चैव खट्वाङ्गं च कपालकम् । कपालं डमरुं दन्तं बीजपूरं तथा दधत् ॥ १०४ ॥ दुर्मुखः पश्चिमे वामे पाण्डुरो दक्षिणे तथा । [ इति पश्चिमप्रतीहारौ ] मातुलिङ्गं मृणालञ्च खट्वाङ्गं पद्मदण्डकौ ॥ १०५ ॥ सितो वामेऽसितो दक्षे उत्तरद्वारसंस्थितौ । पद्मदण्डञ्च खट्वाङ्गं मृणालं बीजपूरकम् ॥ १०६ ॥ [ इत्युत्तरप्रतीहारौ ] इति (२)शिवप्रतिहारौ । इति श्रीसूत्र × × मण्डनविरचिते वास्तुशास्त्रे रूपमण्डने शिवमूर्त्तिशिवलिङ्ग- लक्षणाधिकारश्चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥ (१) 'सर्पाभरण-' इति स्यात् । (२) 'शिवप्रतीहाराः' इति स्यात् ।

पञ्चमोऽध्यायः [ शाक्ताधिकारः ] अथ गौर्याः प्रवक्ष्यामि प्रमाणं मूर्त्तिनिर्णयम् । चतुर्भुजा त्रिनेत्रा या सर्वाभरणभूषणा ॥ १ ॥ [ इति गौरीमूर्त्तेः सामान्यलक्षणम् ] अक्षसूत्राम्बुजं धत्ते दर्पणञ्च कमण्डलुम् । उमा-नाम्नी भवेन्मूर्त्तिर्वन्दिता त्रिदशैरपि ॥ २ ॥ [ इत्युमा ] (१)अक्षसूलां शिवां देवीं गणाध्यक्षकमण्डलुम् । पक्षद्वयेऽग्निकुण्डञ्च पार्वती पर्वतोद्भवा ॥ ३ ॥ [ इति पार्वती ] अक्षसूत्रं तथा पद्ममभयञ्च वरन्तथा । गोधासना(२)प्रियामूर्त्तिर्गृहे पूज्या श्रिये सदा ॥ ४ ॥ [ इति श्रिया ] कमण्डल्वक्षसूत्रञ्च बिभ्राणा वज्रमङ्कुशम् । गजासनस्थिता रम्भा कर्त्तव्या सर्वकामदा ॥ ५ ॥ [ इति रम्भा ] शूलाक्षसूत्रदण्डञ्च बिभ्राणा चैव चामरम् । तोतला कथिता चेयं सर्वकोपप्रणाशनी ॥ ६ ॥ [ इति तोतला ] नागपाशाङ्कुशौ (३)चैव भयदं वरदं करम् । त्रिपुरा नाम सा पूज्या वन्दिता त्रिदशैरपि ॥ ७ ॥ [ इति त्रिपुरा ] इति गौर्या मूर्त्तयः । (१) 'अक्षसूत्रं शिवं देवं गणाध्यक्षं' इति देवतामूर्त्तौ (८।४) । (२) 'श्रिया-' इति स्यात् । (३) 'चैवाभयदं' इति स्यात् । रूप-५

३४ रूपमण्डने वक्ष्यामि (१)गौर्यायतनं देवतानामनुक्रमात् । वामे सिद्धिः श्रिया याम्ये सावित्री चैव पश्चिमे ॥ ८ ॥ पृष्ठकर्णद्वये कार्या भगवती सरस्वती । ईशाने तु गणेशः स्यात् कुमारौ चाग्निकोणके ॥ ९ ॥ कुण्डलाभ्यामलंकृता चेश्वरस्य सदा प्रिया । मध्ये गौरी प्रतिष्ठाप्या सर्वाभरणभूषिता ॥ १० ॥ इति गौर्यायतनम् । अभयाङ्कुशपाशदण्डैर्जया चैव तु पूर्वतः । सव्यापसव्ययोगेन विजया (२)तामसा भवेत् ॥ ११ ॥ अभयाम्बुज(३)पोदण्ड अजिता चापराजिता । अभयवज्राङ्कुशदण्डैर्विभक्ता (४)मण्डलाऽपि च ॥ १२ ॥ अभयं शङ्खपद्मदण्डैर्मोहिनी स्तम्भिनी तथा । जया च विजया चैव अजिता त्वपराजिता ॥ १३ ॥ विभक्ता (५)विमला चैव मोहिनी स्तम्भिनी तथा । गौर्या आयतने श्रेष्ठा(६)अष्टा स्युर्द्वारपालिका(:) ॥ १४ ॥ इति गौर्या अष्टौ द्वारपालिकाः । दन्तञ्च परशुं पद्मं मोदकञ्च गजाननः । गणेशो मूषकारूढो बिभ्राणः सर्वकामदः ॥ १५ ॥ इति गणेशः । वरं तथाऽङ्कुशं दन्तं दक्षिणे (७)पार्श्वधाभयौ । वामे कपालं बाणाक्षं पाशं (८)कौमोदकी तथा ॥ १६ ॥ (१) ‘गौर्यायतनदेवतानामनुक्रमम्’ इति स्यात् । (२) ‘नाम सा’ इति स्यात् । (३) ‘-पाशदण्डैरजिता’ इति स्यात् । (४) ‘मङ्गला’ इति स्यात् । (५) पूर्वत्र (१२) ‘मङ्गला’ ‘मण्डला’ वेत्युपलम्भादत्रापि तयोरन्यतरदेव नाम स्यात् । (६) ‘अष्ट’ ‘अष्टौ’ वा स्यात् । (७) ‘पर्श्वधाभये’ इति स्यात्, एवञ्चात्र पर्श्वधशब्दः ‘पर्शु’- शब्दवत् परशुपर्यायो द्रष्टव्यः । (८) ‘कौमोदकीं’ इति साधुः ।

पञ्चमोऽध्यायः ३५ धारयन्तं करै रम्यैः पञ्चवक्त्रं त्रिलोचनम् । हेरम्बं मूषकारूढं कुर्यात् सर्वार्थकामदम् ॥ १७ ॥ इति हेरम्बः । लम्बोदरं त्रिनयनं पाशाङ्कुशधरं परम् । वरदाभयहस्तञ्च (१)लसत्कर्णं सचामरम् ॥ १८ ॥ [ इति वक्त्रतुण्डः ] वामाङ्गे गजकर्णं तु सिद्धिं दद्याच्च दक्षिणे । पृष्ठकर्णे तथा द्वौ च धूमको बालचन्द्रमाः ॥ १९ ॥ उत्तरे तु सदा गौरी याम्ये चैव सरस्वती । पश्चिमे यक्षराजश्च बुद्धिः पूर्वे सुसंस्थिता ॥ २० ॥ इति गणेशायतनम् । सर्वे च वामनाकाराः सौम्याश्च पुरुषाननाः । तर्जनीपरशुपद्ममविघ्नो दण्डहस्तकः ॥ २१ ॥ तर्जनीदण्डापसव्ये स भवेद् विघ्नराजकः । तर्जनीखड्गखेटञ्च दण्डहस्तः सुवक्त्रकः ॥ २२ ॥ तर्जनीदण्डापसव्ये दक्षिणे बलवान् भवेत् । तर्जनीबाणचापञ्च दण्डञ्च गजकर्णकः ॥ २३ ॥ तर्जनीदण्डापसव्ये गोकर्णः पश्चिमे स्थितः । (२)तर्जनीपद्माङ्कुशं दण्डहस्तः सुसौम्यकः ॥ २४ ॥ तर्जनीदण्डापसव्ये स चैव शुभदायकः । पक्षद्वारादिके सर्वे प्राच्यादिष्वष्ट संस्थिताः ॥ २५ ॥ इति गणेशप्रतिहाराः । कार्तिकेयं प्रवक्ष्यामि तरुणादित्यसन्निभम् । कमलोदरवर्णाभं कुमारं सुकुमारकम् ॥ २६ ॥ (१) ‘चलत्कर्णे’ इत्युचितः पाठो देवतामूर्त्तौ ( अ० ८, श्लो० २५) । (२) ‘तर्जनीपद्माङ्कुशं च’ इति देवतामूर्त्तौ ( अ० ८, श्लो० ३३) ।

३६ रूपमण्डने गण्डकैश्चीरकैर्युक्तं मयूरवरवाहनम् । (१)स्थापनीयाखेटनगरे भुजान् द्वादश कल्पयेत् ॥ २७ ॥ चतुर्भुजः (२)कर्पटे स्याद् वने ग्रामे द्विबाहुकः । दक्षिणे शक्तिपाशञ्च खड्गं बाणं त्रिशूलकम् ॥ २८ ॥ (३)वरदैश्चैकहस्तस्यादथवाऽभयदो भवेत् । एते दक्षिणतो ज्ञेयाः केयूर(४)वनकोज्ज्वलाः ॥ २९ ॥ धनुः पताका मुष्टिश्च तर्जनी तु प्रसारिता । (५)खेटकं ताम्रचूडञ्च वामहस्तेषु शस्यते ॥ ३० ॥ (६)द्विभुजश्च करे शक्तिर्वाम ऊर्ध्वे च (७)कर्कुटम् । चतुर्भुजे शक्तिपाशौ वामतो दक्षिणे त्वसिः ॥ ३१ ॥ वरदोऽभयदो वाऽपि (८)दक्षिणस्यात्तुरीयकम् । कार्तिकेयमनुं शुभ्रं कर्तव्यं सर्वकामदम् ॥ ३२ ॥ इति कार्तिकेयः । अक्षसूत्राम्बुपात्रे च अधोहस्ते प्रकारयेत् । सर्वांसामीदृशौ हस्तौ द्वावूर्ध्वौ कथयाम्यथ ॥ ३३ ॥ पद्मे युग्मे लीलया स्याल्लीला पद्मं च पुस्तकम् । लीलाङ्गी पाशपद्माभ्यां ललिता वज्रमङ्कुशम् ॥ ३४ ॥ पाशाङ्कुशौ लीलावती लीलया(:) पञ्च कीर्तिता(:) । इति पञ्च लीलाः । वरं त्रिशूलं खेटञ्च पानपात्रं च बिभ्रती । नीलकण्ठं तथा नागा महालक्ष्मीः प्रकीर्तिता ॥ ३५ ॥ [ इति महालक्ष्मीः ] (१) ‘स्थानीयखेट-’ इति स्यात् । (२) ‘खर्वटे’ इति स्यात् । (३) ‘वरदश्चैक- हस्तः’ इति स्यात् । (४) ‘-कनकोज्ज्वलाः’ इति ‘-कटकोज्ज्वलाः’ इति वा स्यात् । (५) ‘खेटकस्ताम्रचूडश्च’ इति साधुः । (६) ‘द्विभुजस्य’ इति स्यात् । (७) ‘कुक्कुटः’ इति साधुः । (८) ‘दक्षिणः स्यात्तुरीयकः’ इति स्यात् ।

पञ्चमोऽध्यायः ३७ वरं त्रिशूलं खेटञ्च पानपात्रञ्च बिभ्रती । क्षेमङ्करी तदा नाम क्षेमारोग्यप्रदायिनी ॥ ३६ ॥ [ इति क्षेमङ्करी ] कमण्डलुञ्च खड्गञ्च (१)मरुं पानञ्च पात्रकम् । हरसिद्धिस्तदा नाम सर्वेषां सिद्धिहेतवे ॥ ३७ ॥ [ इति हरसिद्धिः ] इति दुर्गा-मूर्तयः । गोधासना भवेद् गौरी लीलया हंसवाहना(ः) । सिंहारूढा भवेद् दुर्गा मातरः स्वस्ववाहनाः ॥ ३८ ॥ [ इति गौर्यादीनां वाहनानि ] चण्डिका क्रूररूपा च पिङ्गकेशा कृशोदरी । रक्ताक्षी (२)भयनेत्रा च निर्मांसा विकृतानना ॥ ३९ ॥ (३)चण्डिका क्रूररूपा च पिङ्गकेशा कृशोदरी । व्याघ्रचर्मपरीधाना भुजङ्गाभरणान्विता ॥ ४० ॥ कपालमालिनी कृष्णा शवारूढा भयावहा । त्रिशूलं खेटकं खड्गं धनुः पाशाङ्कुशौ शरः ॥ ४१ ॥ कुठारो दर्पणं घण्टा शङ्खं वस्त्रं गदा पविः । दण्डमुद्गर इत्येतैर्यथास्थानायुधैर्युता ॥ ४२ ॥ बाहुषोडशसंयुक्ता चण्डमुण्डविघातिनी । इति चामुण्डा । खड्गं पात्रञ्च मुशलं लाङ्गलञ्च बिभर्ति सा । आख्याता रक्तचामुण्डा देवी योगेश्वरीति च ॥ ४३ ॥ अधीते य इमं नित्यं रक्तदन्त्या वपुस्तवम् । तं सा परिचरेद्देवी पतिं प्रियमिवाङ्गना ॥ ४४ ॥ [ इति रक्तचामुण्डा.] (१) 'डमरुं पानपात्रकम्' इति स्यात् । (२) 'भीमनेत्रा' इति स्यात् । (३) इदमर्धं सम्पातायातं स्यात् ।

३८ रूपमण्डने अथ (१)कात्यायिनीं वक्ष्ये (२)दशहस्तां महुर्भुजाम् । तेजःप्रतापदां नित्यं नृपाणां सुखबोधिनी(म्) ॥ ४५ ॥ त्रिभङ्गीस्थानसंस्थानां महिषासुरसूदनीम् । (३)दक्षत्रिशूलं खड्गञ्च चक्रं बाणं च शक्तिकाम् ॥ ४६ ॥ खेटकं पूर्णचापञ्च पाशमङ्कुशमेव च । घण्टाञ्च वामतो दद्याद् दैत्यमूर्धजधृक्कराम् ॥ ४७ ॥ हृदि शूलेन निर्भिन्नं तिर्यग्दन्तविभूषितम् । रक्तरक्तीकृताङ्गञ्च रक्तविस्फारितेक्षणम् ॥ ४८ ॥ वेष्टितं नागपाशैश्च भ्रुकुटीभीषणाननाम् ॥ ४९ ॥ देव्यास्तु दक्षिणं पादं समं सिंहोपरि स्थितम् । किञ्चिदूर्ध्वं तथा (४)वाममङ्गुष्ठो महिषोपरि ॥ ५० ॥ इति श्रीकात्यायनीमूर्तिः । चण्डिकायाः प्रतीहारान् कथयिष्याम्यनुक्रमात् । वेताल(:)करटश्चैव पिङ्गाक्षो भ्रुकुटिस्तथा ॥ ५१ ॥ धूम्रकः कङ्कदश्चैव रक्ताक्षश्च सुलोचनः । दंष्ट्राननविक(५)टास्यसस्फुरद्दशनोज्ज्वलः ॥ ५२ ॥ बर्बरीव्यक्तदेहश्च रक्ताक्षश्च महाबलः । तर्जनी चैव खट्वाङ्गमूर्ध्वं डमरुदण्डकौ ॥ ५३ ॥ वेतालः सुसमाख्यातोऽपसव्ये करटः पुनः । अभयं खड्गखेटञ्च दण्डः पिङ्गललोचनः ॥ ५४ ॥ (६)वामापसव्ययोगेन भवेद् भ्रुकुटिनामकः । तर्जनी च त्रिशूलञ्च खट्वाङ्गं दण्ड एव च ॥ ५५ ॥ (१) 'कात्यायनीं' इति साधुः । (२) 'दशहस्तां सुदुर्जयम्' इति स्यात् । (३) 'दक्षे' इति स्यात् । (४) 'वाममङ्गुष्ठं' इति मात्स्ये (२६०।६५) देवतामूर्त्तौ च (न११७) पाठः । (५) '-टास्यः संस्फुर-' इति स्यात् । (६) 'वामेऽपसव्य-' इति स्यात् ।

पञ्चमोऽध्यायः ३६ रक्ताक्षो (१)वाम भेदोऽसौ वामे दक्षे त्रिलोचनः । दिग्द्वारपक्षयुग्मे च प्रशस्ता विघ्ननाशनाः ॥ ५६ ॥ इति चण्डिकाष्टकप्रतिहाराः । अष्टपत्राम्बुजस्योर्ध्वे लक्ष्मीः सिंहासने शुभे । विनायकवदासीना सर्वाभरणभूषिता ॥ ५७ ॥ ऊर्ध्वहस्तौ प्रकर्तव्यौ देव्याः पङ्कजधारिणौ । (२)वामे घृतघटं धत्ते दक्षिणे मातुलिङ्गकम् ॥ ५८ ॥ इति लक्ष्म्या मूर्तिः । क्षेत्रे कोल्हा(३)पुरे दैत्ये महालक्ष्मीर्यदाऽर्च्यते । लक्ष्मीवत् सा सदा कार्या रूपाभरणभूषिता ॥ ५९ ॥ दक्षिणाधःकरे पात्रमूर्ध्वे कौमोदकी भवेत् । वामोर्ध्वे खेटकं धत्ते श्रीफलं तदधःकरे ॥ ६० ॥ इति महालक्ष्मीः । एकवक्त्रा चतुर्हस्ता मुकुटेन विराजिता । प्रभामण्डलसंयुक्ता कुण्डलान्वितशेखरा ॥ ६१ ॥ अक्षाब्जवीणा पुस्तकं महाविद्या प्रकीर्तिता । [ इति महाविद्या ] वराक्षाब्जं पुस्तकञ्च सरस्वती शुभावहा ॥ ६२ ॥ [ इति सरस्वती ] हंसारूढा प्रकर्तव्या साक्षसूलकमण्डलुः । स्रुवं च पुस्तकं धत्ते ऊर्ध्वहस्तद्वये शुभा ॥ ६३ ॥ इति ब्राह्मी । माहेश्वरी प्रकर्तव्या वृषभासनसंस्थिता । कपालशूलखट्वाङ्गवरदा च चतुर्भुजा ॥ ६४ ॥ इति माहेश्वरी ।

(१) ‘नाम’ इति स्यात् । (२) ‘वामेऽमृतघटं’ इति स्यात् । (३) ‘पुरादन्ये’ इति स्यात् ।

४० रूपमण्डने कुमाररूपा कौमारी मयूरवरवाहना । रक्तवस्त्रधरा तद्वच्छूलशक्तिगदाधरा ॥ ६५ ॥ इति कौमारी । वैष्णवी विष्णुसदृशी गरुडोपरि संस्थिता । चतुर्बाहुश्च वरदा शङ्खचक्रगदाधरा ॥ ६६ ॥ इति वैष्णवी । वाराहीं तु प्रवक्ष्यामि महिषोपरि संस्थिताम् । (१)वाराहसदृशी घण्टानादा चामरधारिणी ॥ ६७ ॥ गदा चक्रगदा तद्वद्दानवेन्द्रविघातिनी । लोकानाञ्च हितार्थाय सर्वव्याधिविनाशिनी ॥ ६८ ॥ इति वाराही । इन्द्राणी त्विन्द्रसदृशी वज्रशूलगदाधरा । गजासनगता देवी लोचनैर्बहुभिर्वृता ॥ ६९ ॥ इति इन्द्राणी । दंष्ट्राला क्षीणदेहा च गर्त्ताक्षा भीमरूपिणी । दिग्बाहुः क्षामकुक्षिश्च मुशलं चक्रमार्गणौ ॥ ७० ॥ अङ्कुशं बिभ्रती खड्गं दक्षिणेष्वथ वामतः । खेटं पाशं धनुर्दण्डं कुठारं चेति बिभ्रती ॥ ७१ ॥ चामुण्डा प्रेतगा रक्ता विकृता(२)स्यादिभूषणा । द्विभुजा वा प्रकर्तव्या ( कृत्तिकाकार्यरान्विता ? ) ॥ ७२ ॥ इति चामुण्डा । वीरेश्वरस्तु भगवान् वृषारूढो धनुर्धरः । वीणाहस्तं त्रिशूलञ्च मातृणामग्रतो भवेत् । मध्ये च मातृका कार्या अन्ते (३)तेषां विनायकः ॥ ७३ ॥ इति सप्त मातरः । (१) 'वराह-' इति स्यात् । (२) '-स्याहिभूषणा' इति स्यात् । (३) 'तासां' इति स्यात् ।

पञ्चमोऽध्यायः ४१ क्षेत्रपालो विधातव्यो दिग्वासा घण्टभूषितः । कर्तिकां डमरुं बिभ्रद्दक्षिणे तु करद्वये ॥ ७४ ॥ वामे शूलं कपालञ्च मुण्डमालोपवीतकम् । (१)करोतिकटितोदारसर्पग्रन्थिसशेखरः ॥ ७५ ॥ इति क्षेत्रपालः । खट्वाङ्गमसिपाशञ्च शूलञ्च दधतः करैः । डमरुञ्च कपालञ्च वरदं भुजगं तथा ॥ ७६ ॥ आत्मवर्णसमोपेतसारमेयसमन्वितम् । ध्यात्वा जपेत् सुसंहृष्टः सर्वान् कामानवाप्नुयात् ॥ ७७ ॥ इति वटुकभैरवः । इति श्रीसूत्रधारमण्डनविरचिते रूपमण्डने वास्तुशास्त्रे गौर्याः प्रमाणमूर्तिलक्षणाधिकारः पञ्चमोऽध्यायः । (१) ‘करोटिनिकरोदार-’ इति देवतामूर्त्तौ पाठः ( अ० ८, श्लो० ६० ) । रूप—६

षष्ठोऽध्यायः अथ जैनमूर्त्तिलक्षणाधिकारप्रारम्भः [ चतुर्विंशतिरर्हन्तः ] एतस्या(१)मिषसर्पिण्या ऋषभोऽ(२)जिनसम्भवः । अभिनन्दस्तु (३)सुमूत्तिस्ततः पद्मप्रभाभिधः ॥ १ ॥ सुपार्श्वश्चन्द्र(४)प्रभेव(५)स्तुविधिस्त्याथ शीतलः । (६)श्रियांशो वासपूज्यश्च विमलोऽनन्ततीर्थकृत् ॥ २ ॥ धर्मशान्ति(७)कुप्यरोममल्लिश्च मुनि(८)सुवृतः । (९)नेमि-नेमि-पार्श्व-वीरश्चतुर्विंशति अर्हताः (?) ॥ ३ ॥ [ जिनानां वर्णाः ] (१०)रक्तो च पद्म(११)प्रभु....भवासंपूज्यौ (१२) शुक्लं च चन्द्रप्रभपुष्पदन्तौ । कृष्णौ पुनर्नेमि(१३) षुगुणेर्विलीनै (१४)श्रीमल्लिः पार्श्वे कनकत्विषोऽन्ये ॥ ४ ॥ [ यथाक्रमं जिनानां ध्वजाः ] वृषो गजोऽश्व(१५)जो मृगवक्त्रोंचोब्जः स्वस्तिकः शशी । मकरवत्सखङ्गीशमहिषः शूकरस्तथा ॥ ५ ॥ श्येनो वज्रं (१६)मृगछागो नन्द्यावर्त्तो घटोऽपि च । कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः (१७)फाणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ६ ॥ (१) ‘-मवसर्पिण्याम्’ इति स्यात् । (२) ‘-जित-’ इति स्यात् । (३) ‘सुमति-’ इति स्यात् । (४) ‘-प्रभश्च’ इति स्यात् । (५) ‘सुविधिश्चाथ’ इति स्यात् । (६) ‘श्रेयांसो’ इति स्यात् । (७) ‘कुन्थरयो’ इति स्यात् । (८) ‘-सुव्रतः’ इति स्यात् । (९) ‘नमि-’ इति स्यात् । (१०) ‘रक्तौ’ इति स्यात् । (११) ‘-प्रभवासपूज्यौ’ इति स्यात् । (१२) ‘शुक्लौ’ इति स्यात् । (१३) ‘-मुनी च नीलौ’ इति स्यात् । (१४) ‘श्रीमल्लिपार्श्वौ’ इति स्यात् । (१५) ‘-श्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जः’ इति स्यात् । (१६) ‘मृगश्छागो’ इति साधु । (१७) ‘फणी’ इति स्यात् ।

षष्ठोऽध्यायः ४३ अथ नक्षत्राणि उत्तराषाढरोहिण्यौ मृगशीर्षं पुनर्वसुः । मघा चित्रा विशाखा चानुराधा मूलमेव च ॥ ७ ॥ पूर्वाषाढा श्रुतिश्चैव शतभिषोत्तरं पदम् । रेवती पुष्यभरणी कृत्तिका रेवती क्रमात् ॥ ८ ॥ अश्विनी श्रवणाश्विन्यौ तथा चित्रा विशाखिका । उत्तरा फल्गुनी चेति जिनानां जन्मभानि वै ॥ ९ ॥ अथ राशयः धनुर्वृषोऽथ (१)मिथुनौ मिथुनं सिंह(२)कन्यकैः । तुलावृश्चिकचापानि धनुर्मकर(३)कुम्भकैः ॥ १० ॥ (४)मीनामीने कर्कमेषा वृषो मीनोऽप्यजः क्रमात् । मकरो मेष-कन्ये तु तुला कन्येति राशयः ॥ ११ ॥ [ जिनोपासकयक्षनामानि ] (५)यक्षिणी स्याद् गोमुखो महायक्षस्त्रिमुखो यक्षनायकः । तुम्बरुः कुसुमश्चापि मातङ्गो विजयो जयः ॥ १२ ॥ ब्रह्मा यक्षेद् कुमारः षण्मुखपातालकिन्नराः । गरुडो गन्धर्वो यक्षेद् कुबेरो वरुणोऽपि च ॥ १३ ॥ भृकुटि(६)र्गोंऽभिधः पार्श्वे वा मातङ्गोऽर्हदुपासकाः [ जिनानां शासनदेवताः ] चक्रेश्व(७)र्यजिनबला दुरितारिश्च कालिका ॥ १४ ॥ महाकाली(८)शमा शांता (९)भृगुढद्यश्च सुतारिका । अशोका मानवी चण्डी विदिता चाङ्कुशी तथा ॥ १५ ॥ (१) मिथुनं' इति स्यात् । (२) '-कन्यके' इति स्यात् । (३) '-कुम्भकौ' इति स्यात् । (४) 'मीनो मीन-' इति स्यात् । (५) अत्र 'यक्षिणी'ति सम्पातायातं स्यात् ; 'स्याद् गोमुखो महायक्ष-' इतिक्रमेण पाठ्यम् । (६) '-गौमेघपार्श्वौ मातङ्गोऽ-' इति स्यात् । (७) '-र्यनितबला' इति देवतामूर्त्तौ (७।१४) । (८) 'श्यामा' इति स्यात् । (९) 'भृकुटिश्च' इति स्यात् ।

४४ रूपमण्डने कन्दर्पी निर्वाणी बाला धारिणी (१)धरणाप्रिया । नादरक्ता च गन्धर्वीऽम्बिका (२)पद्मवती तथा । सिद्धायका चेति जैन्यः(३)क्रमा वासवदेवताः ॥ १६ ॥ इति जिनानां (४)यक्षणीनामानि । [ एतेषां लक्षणम् , तत्र गोमुखः ] (५)रिषभो गोमुखो यक्षो(६)हेमवर्णो गजानना । (७)वराक्षसूत्रमाशाञ्च उभबीजपुरेषु च ॥ १७ ॥ [ चक्रेश्वरी ] चक्रेश्वरी हेमवर्णा तार्क्ष्यारूढाऽष्टबाहुका । वरं बाणं (८)चक्रं ( शक्तिशूलमनाकुलम् ? ) ॥ १८ ॥* [ अम्बिका ] सिंहारूढाऽम्बिका पीता(मलुंबि ?)नागपाशकम् । अङ्कुशञ्च तथा(९)पुत्रं तथा हस्तेष्वनुक्रमात् ॥ १९ ॥ [ पार्श्वः ] (१०)पार्श्वे स्यात् पार्श्वनानाथस्य कूर्मारूढा गजानना । बीजपूरोरगं नागं नकुलं श्यामवर्णकैः ॥ २० ॥ [ पद्मावती ] (११)रक्तायसावती पूर्णा कुर्कुटोरगचतुर्भुजा । (१२)पद्मपाशोंशो बीजपूरं हस्तेषु कारयेत् ॥ २१ ॥

(१) 'धरणप्रिया' इति स्यात् । (२) 'पद्मावती' इति साधु । (३) 'क्रमात् शासनदेवताः' इति स्यात् । (४) 'यक्षयक्षिणी-' इति स्यात् । (५) 'ऋषभे' इति स्यात् । (६) 'हेमवर्णो गजाननः' इति स्यात् । (७) 'वरोऽक्षसूत्रं पाशञ्च बीजपूरं करेषु च' इति स्यात् । (८) 'पाशचक्रं' 'चक्रपाशं' वा स्यात् । (९) 'फलं' इति स्यात् । (१०) 'पार्श्वः स्यात् पार्श्वनाथस्य कूर्मारूढो गजाननः' इति स्यात् । (११) 'पद्मा- वती रक्तवर्णा कुक्कुटस्था' इति स्यात् । (१२) 'पद्मं पाशाङ्कुशौ' इति स्यात् ।

• अत्रैतदनन्तरं नेमिनाथोपासकस्य 'गोमेघ'यक्षस्य लक्षणं लेखकप्रमादात् त्रुटितम् इति सम्भाव्यते । यतोऽत्र ग्रन्थकृता संक्षेपबुद्ध्या जिनोपासकानां यक्षाणां यक्षिणीनाञ्च तावन्ति लक्षणान्यनभिधाय 'चतस्रोऽतिशयैर्युक्तास्तासां पूज्या विशेषतः' ( २९) इत्यग्रिमप्रतिज्ञाग्रन्थानु- सारेण आदिनाथ (ऋषभ)-नेमिनाथ-पार्श्वनाथ-महावीराणामुपासकान् गोमुख-गोमेध-पार्श्व- मातङ्गाह्नो यक्षान्, चक्रेश्वर्यम्बिका-पद्मावती-सिद्धायकाख्या यक्षिणीश्च लक्षयितुं प्रवृत्तम् इति विज्ञायते । नास्ति चास्य 'गोमेध'मलक्षयतः प्रतिज्ञाताथपरिसमाप्तिरित्यवसेयम् ।

षष्ठोऽध्यायः ४५ [ मातङ्गः ] महावीरस्य मातङ्गो (१)गजारूढो मितो भवेत् । दक्षिणे नकुलं हस्ते वामे स्याद् बीजपूरकम् ॥ २२ ॥ [ सिद्धायका ] सिद्धायका नीलवर्णा (२)सिद्धारूढाश्चतुर्भुजा । पुस्तकं चाभयं (३)दत्ते बाणं वै मातुलिङ्गकम् ॥ २३ ॥ अथ द्वितीयभेदेन चक्रेश्वरी द्वादशभुजाष्टचक्राणि वज्रयोर्द्वयमेव च । मातुलिङ्गाभये चैव पद्मस्था गरुडोपरि ॥ २४ ॥ [ जिनेषु चतुर्णां प्राधान्यकथनम् ] जिनस्य मूर्त्तयोऽनन्ताः पूजिताः (४)सौख्यसर्वदा । चतस्रोऽतिशयैर्युक्तास्तासां पूज्या विशेषतः ॥ २५ ॥ [ एषां नामानि ] श्रीआदिनाथो नेमिश्च (५)पर्वे वीरश्चतुर्थकः । (६)चक्रे चर्याम्बिका पद्मावती सिद्धायकेति च ॥ २६ ॥ कैलासं सोमशरणं सिद्धिवर्तिं सदाशिवम् । सिंहासनं धर्मचक्रमुपरीन्द्रातपत्रकम् ॥ २७ ॥ [ जिनप्रतीहारनामानि ] इन्द्र इन्द्रजयश्चैव माहेन्द्रो विजयस्तथा । धरणेन्द्रः पद्मकश्च सुनाभः सुरदुन्दुभिः ॥ २८ ॥ इत्यष्टौ च प्रतीहारा वीतरागे तु शान्तिदाः । [ प्रतीहाराणामायुधानि ] फलं वज्राङ्कुशौ दण्डमिन्द्र(७)मिन्द्रजयस्तथा ॥ २९ ॥ द्वौ वज्रौ फलदण्डश्च माहेन्द्रो विजयोद्भवः । ( तदा युद्धयोगाद्भव्रा त्रिपञ्चादिफणोर्ध्वगाः ? ) ॥ ३० ॥ (१) 'गजारूढः सितो' इति स्यात् । (२) 'सिंहारूढा चतुर्भुजा' इति स्यात् । (३) 'धत्ते' इति स्यात् । (४) 'सर्व सौख्यदाः' इति स्यात् । (५) 'पार्श्वो वीरश्चतुर्थकः' इति स्यात् । (६) 'चक्रेश्वर्यम्बिका' इति स्यात् । (७) 'इन्द्रजय-' इति स्यात् ।

४६ रूपमण्डने धरणेन्द्रः पद्मकश्च सर्वे शान्तिकराः स्मृताः । यक्षरूपाधिकाराश्च निधिहस्ताः (१)शुभोदराः ॥ ३१ ॥ (२)सुनाभ्यो दुन्दुभश्चैव क्रमेणाष्टौ प्रकीर्तिताः । इत्यष्टौ च प्रतीहारा वीतरागाः प्रकीर्तिताः ॥ ३२ ॥ (३)नागरादिपूरग्रामे सर्वे विघ्नप्रणाशनाः । छत्रत्रयं जिनस्यैव रथिकाभिस्त्रिभि(४)र्युताः ॥ ३३ ॥ अशोकद्रुमपत्रैश्च देवदुन्दुभिवादिकैः । सिंहासनमसुराद्यो गजसिंहा विभूषिताः ॥ ३४ ॥ मध्ये च कर्मचक्रं च तत्पार्श्वयोश्च यक्षिणी । द्वितालविस्तराः कार्या बहिः परिकरस्य तु ॥ ३५ ॥ दैर्घ्ये तु प्रतिमा तुल्या तयोरूर्ध्वे तु तोरणम् । वाहिकाबाह्यपक्षे तु (५)गोसिंहैरलंकृताः ॥ ३६ ॥ कर्तव्या द्वारशाखा च तत्तन्मूर्तिगसंयुता । तोरणं पञ्चधा प्रोक्तं रथिकार्य च देवताः ॥ ३७ ॥ ललितं चेतिकारं त्रिरथं वलितोदरम् । श्रीपुञ्जं पञ्चरथिकं सप्तावानन्दवर्धनम् ॥ ३८ ॥ रथिकायां भवेद् ब्रह्मा विष्णुरीशश्च चण्डिका । जिनो गौरी गणेशश्च स्वे स्वे स्थाने सुखावहाः ॥ ३९ ॥ इति परिकरः । श्रीमद्देशे (६)मैदपाठाभिधाने (७)क्षेलाख्येऽभूत् सूत्रधारो वरिष्ठः । पुत्रो ज्येष्ठो मण्डनस्तस्य तेन प्रोक्तं शास्त्रं मण्डनं रूपपूर्वम् ॥ ४० ॥ इति श्रीसूत्रधारमण्डनविरचिते वास्तुशास्त्रे रूपमण्डने (८)षष्ठमोऽध्यायः समाप्तः । ॥ समाप्तश्चायं ग्रन्थः ॥ (१) 'शुभोदयाः' इति स्यात् । (२) 'सुनामो' इति स्यात् । (३) 'नगरादिपुर-' इति स्यात् । (४) '-र्युतम्' इति स्यात् । (५) 'गोसिंहैः समलंकृताः' इति स्यात् । (६) 'मेद-' इति स्यात् । (७) 'क्षेताख्योऽभूत्' इति स्यात् । (८) 'षष्ठोऽध्यायः' इत्येतन्मात्रं साधु ।

देवतामूर्त्तौ व्याख्यातानां सरूपाणामीषद्द्विरूपाणाञ्च रूपमण्डनीयपद्यानां निर्देशः रूपमण्डने \qquad\qquad देवतामूर्त्तौ \qquad\qquad रूपमण्डने \qquad\qquad देवतामूर्त्तौ पृ० \quad श्लो० \qquad\quad पृ० \quad श्लो० \qquad\quad पृ० \quad श्लो० \qquad\quad पृ० \quad श्लो० ३ \quad ३ \qquad\qquad ९ \quad ७ \qquad\qquad १२ \quad ३६ \qquad\quad ७२ \quad ६४ ,, \quad ५ \qquad\qquad १० \quad ९ \qquad\qquad ,, \quad ३८ \qquad\quad ७३ \quad ६६ ,, \quad ६ \qquad\qquad ११ \quad १० \qquad\quad १३ \quad ५ \qquad\qquad ७४ \quad ३ ४ \quad ७ \qquad\qquad १९ \quad १७ \qquad\quad ,, \quad ६ \qquad\qquad ,, \quad ४ ,, \quad ८ \qquad\qquad ,, \quad १८ \qquad\quad १७ \quad ३१ \qquad\quad ७७ \quad १९ ,, \quad ९ \qquad\qquad २० \quad १९ \qquad\quad ,, \quad ३४ \qquad\quad ७८ \quad १८ ,, \quad १० \qquad\quad २१ \quad २३ \qquad\quad ,, \quad ३५ \qquad\quad ,, \quad १९ ,, \quad ११ \qquad\quad २२ \quad २४ \qquad\quad ,, \quad ३७ \qquad\quad ,, \quad २१ ,, \quad १३ \qquad\quad २३ \quad २६ \qquad\quad ,, \quad ३८ \qquad\quad ७९ \quad २२ ,, \quad १४ \qquad\quad ,, \quad २६-२७ \quad\quad ,, \quad ३९ \qquad\quad ,, \quad २२-२३ ५ \quad १५ \qquad\quad २५ \quad ३३ \qquad\quad १८ \quad ४० \qquad\quad ,, \quad २३-२४ ,, \quad १६ \qquad\quad ३० \quad ४५ \qquad\quad ,, \quad ४२ \qquad\quad ,, \quad २५ ,, \quad १७ \qquad\quad ३४ \quad ५८ \qquad\quad ,, \quad ४७ \qquad\quad ८८ \quad ६५ ,, \quad १८ \qquad\quad ७ \quad ६ \qquad\qquad ,, \quad ४८ \qquad\quad ,, \quad ६७ ,, \quad २२ \qquad\quad ४८ \quad १०-११ \quad\quad ,, \quad ४९ \qquad\quad ,, \quad ६६ ७ \quad ३४ \qquad\quad ५० \quad २८-२९ \quad\quad ,, \quad ५० \qquad\quad ,, \quad ६८ ,, \quad ३५ \qquad\quad ,, \quad २९-३० \quad\quad १९ \quad ५२ \qquad\quad ९२ \quad ९१ ,, \quad ३६ \qquad\quad ५०-५१ \quad ३०-३१ \quad ,, \quad ५४ \qquad\quad ,, \quad ९३ ,, \quad ३७ \qquad\quad ५१ \quad ३१-३२ \quad\quad ,, \quad ५७ \qquad\quad ९३ \quad ९७ ८ \quad ६ \qquad\qquad ५९ \quad २ \qquad\qquad २० \quad ६२ \qquad\quad ९४ \quad १०४-१०५ ,, \quad ८ \qquad\qquad ६१ \quad ८ \qquad\qquad ,, \quad ६३ \qquad\quad ९५ \quad १०६ ९ \quad ११ \qquad\quad ६२ \quad १४ \qquad\quad २१ \quad १ \qquad\qquad ९७ \quad १ ,, \quad १२ \qquad\quad ,, \quad १५ \qquad\quad ,, \quad २ \qquad\qquad ,, \quad २ ,, \quad १३ \qquad\quad ,, \quad १६ \qquad\quad ,, \quad ५ \qquad\qquad ९८ \quad ६ ,, \quad १७ \qquad\quad ६४ \quad २० \qquad\quad ,, \quad ६ \qquad\qquad ,, \quad ७ ११ \quad ३२ \qquad\quad ७१ \quad ६० \qquad\quad ,, \quad ७ \qquad\qquad ,, \quad ८ ,, \quad ३४ \qquad\quad ७२ \quad ६२ \qquad\quad ,, \quad ८ \qquad\qquad ,, \quad ९ १३ \quad ३५ \qquad\quad ,, \quad ६३ \qquad\quad २२ \quad ९ \qquad\qquad ,, \quad १०

[ २ ] रूपमण्डने देवतामूर्त्तौ रूपमण्डने देवतामूर्त्तौ पृ० श्लो० पृ० श्लो० पृ० श्लो० पृ० श्लो० २२ १६ ९९ १६ ३६ १८ १६० २६ २४ २६ १०४ ५५ " २० १६१ २९ " २९ १०१ ३२ " २१ " ३० " ३२ १०२ ४२ " २२ " ३१ २७ ५४ १०८ ६६ " २३ १६२ ३५ " ५६ " ६६ " २६ " ३६ " ५८ १११ ८० ३६ २७ " ३७ " ६० ११० ७६ " २८ १६३ ३८ २८ ६१ " ७७ " ३१ " ४१ " ६३ १११ ७९ " ३२ " ४२ " ६४ ११९ ९५ " ३४-३६ १६४ ४६-४७ " ६६ " ९६ " ३६ १६५ ५० " ६६ ११३ ८३ ३८ ५२ १६२ ९६ " ६८-६९ ११९ ९८ " ५४ " ९७-९८ २८-२९ ७०-७१ १२० १०० ३९ ५७ १६३ १०३ २९ ७४ १२१ १०४ " ५९ १६४ १०७ " ७७ " १०७ " ६१-६२ १६९ ७९-८० ३१ ९३ १२७ १६१ ४१ ७४ १६६ ६९ ३२ १०४ १२८ १६२ " ७५ " ६० " १०५-१०६ १२९ १६४-१६५ ४२ ४ १३२ ४ ३३ १ १४४ १ " ५ १३३ ५ " ३ " ४ " ६ " ६ " ५ १४५ १० ४३ ७ " ७ ३४ ८ १४६ १५ " ८ " ८ " ९ " १६ " ९ " ९ " १० १४७ १७ " १२ १३४ १२ " ११ " १८ ४४ १७ १३५ १७-१८ " १२ " १९ " १९ १४१ ६१ " १५ १४८ २१ " — — — ३६ १७ १४९ २३ ४५ २३ १४२ ६५

देवतामूर्त्तिप्रकरणस्य शब्दसूची —:*:— शब्दाः पत्राङ्काः | शब्दाः पत्राङ्काः अक्षमाला ६१,६२,६६,९३,१०१,१४९ | कपाल ९९,१००,१०३,१४९ अक्षसूत्र ५९,६१,६२,६४,९९,१००,१०१, | कपालिन् ९९ १०२,१०३,१०४,१३७,१४०,१४१, | कमण्डलु ५९,६१,६३,६५,७१,७२,८९ १४४,१४५,१४६ | ९४,१०२,१०३,१४४,१४५,१४६,१६१ अघोर ९८ | कला ४४ अङ्कुश ६१,६४,७१,९४,१०३,१०४,१३७, | कल्पान्त १६८ १३८,१३९,१४० | कार्त्तिकेय १९२ अङ्गार ६९ | कालिका ४७ अङ्गुष्ठ १६५ | कांस्य १० अण्डज ५१ | किन्नर १३९ अतसी ९८ | कुक्कुट ७२ अनिरुद्ध ७९,८० | कुण्डल ९७,९८,१००,१०१,१४७ अनुलेपन ९७,९८ | कुण्डिका ९९ नान्तरीयक ८० | कुमार १०१ अपसव्य ६४,६९,९६,१४७,१५१,१५२ | कृष्णाजिन ८९,१६१ अभय ९७,९९ | केतुसंस्थान ६७ अर्धनारीश्वर १०० | केयूर ७१,१०२ अष्टलोह २१,१०५ | कैरव २३ आमलकी ७८ | कोल्हापुर १६४ उपवीत ८९ | क्रूर ११८ उमा १००,१४४ | क्षिप्रगणाधिपं १६० उल्का २६ | क्षेत्रपाल १५६ उष्णीष ९८ | खट्वाङ्ग ९९,१००,१०२,१०३,१०४ ऋण ११७ | खड्ग ९८,९९,१०३,१०४ ऋज १९७ | खर्वट १९३ कटिसूत्र ९८ | खात १२४ कन्द १२४ | खेद ९४