भारतकोश
सचित्र ज्योतिष शिक्षा (प्रारम्भिक ज्ञान खण्ड) भाग १

सचित्र ज्योतिष शिक्षा (प्रारम्भिक ज्ञान खण्ड) भाग १

Sachitra Jyotisha Shiksha (Prarambhika Gyan Khand) Vol 1

बाबूलाल ठाकुर द्वारा

स्रोत: Motilal Banarsidass Edition · Motilal Banarsidass, Delhi (उद्गम)

DevanagariHindipublished288 पृष्ठ

पृष्ठ 162, कुल 288 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 162

१४४ : सचित्र ज्योतिष शिक्षा, प्रारम्भिक ज्ञान खण्ड

(१) नैसर्गिक मैत्री (स्थायी मैत्री)

(२) तात्कालिक मैत्री (जो पहिले निकोल चुके हैं)

ग्रहमित्रशत्रुसमग्रहमित्रशत्रु
१ रविचं. मं. गुशु. श.रा. बु.१ रविचं. बु. गु. शु. श. मं. रा.×
२ चन्द्रर. बु.रा.मं. गु. शु. श.२ चंद्रसू. बु. श. रा.मं. गु. शु.
३ मंगलर. चं. गु.बु. राशु. श.३ मंगलसू. बु. श.चं. गु. शु. रा.
४ बुधर. शु. रा.चं.मं. गु. श.४ बुधसू. चं. गु. शु. रा.शा.
५ गुरुर. चं. मं.बु. शु.श. रा.५ गुरुसू. बु. श. रा.चं. मं. शु.
६ शुक्रबु. श. रा.र. चं.मं. गु.६ शुक्रसू. बु. श. रा.चं. मं. गु.
७ शनिबु. श. रा.र. चं. मं. गु.७ शनिसू. चं. मं. गु. शु. रा.बु.
८ राहुबु. शु. श. र.चं. मं. गु.८ राहुसू. चं. बु. गु. शु. श.मं.

(३) पंचधा मैत्री (उपयुक्त दोनों को मिलाकर यहाँ रखा है)

ग्रहअधिमित्रमित्रसमशत्रुअधिशत्रु
१ रविचं मं गुंबुंशं शु रां
२ चंद्ररं बुंशंरांमं गुं शुं
३ मंगलरंशंचं गुं बुंशुं
४ बुधरं शुं रांमं गुं चंशं
५ गुरुरंशं रां चं मं बुंशुं
६ शुक्रबुं शं रांरंमं रांचं
७ शनिशुं रांगुंरं चं मं बुंरां
८ राहुबुं शुं शंगुंरं चंमं

यहाँ तात्कालिक में सूर्य का शनि मित्र है, परन्तु नैसर्गिक में शत्रु है तो मित्र शत्रु मिलकर पंचधा मैत्री में सम हो गया। बुध तात्कालिक में मित्र और नैसर्गिक में सम है तो मित्र+सम=मित्र हुआ। रवि का चंद्र और मंगल दोनों प्रकार से मित्र है तो दोनों अधिमित्र हुए। इसी प्रकार प्रत्येक ग्रहों की मित्रता मिलान करके पंचधा मैत्री चक्र में स्थापित किया है।