साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

भूमिका । १५ श्रौतस्मार्त्तप्रवृत्तिरपि समनोभियोगं विवेचनीयात्र । अतो नित्या वेदा इत्येव स्थितम् ॥ यत्त्वत्र साम्प्रतिका वेदवाचस्पतयो दयानन्दस्वामिन ऋग्वेदादिभाष्यभूमि- कायां वेदानां नित्यत्वमभिलप्यापि तदुत्पत्तिगणनात्कार्ष्ण्येन त्रेधा भ्रमोऽजनि । नित्यस्योत्पत्तिकालप्रदर्शने प्रथमो भ्रम । उत्पत्तिकालप्रदर्शने साग्रंबुदाश्विन- मनूनां सन्धिकाल्स ( १९७२९६००० ) एतावद्वर्षसङ्ख्यस्य परिगणने द्वितीयो भ्रम । यत्सादृशनानाविकल्पमला महायुगैरहो मनु ब्रह्मणो दिने तु चतुर्दश मन्व एवं पदनं महत् संप्रदिनं भवति ७१ x १४ = ९९४ । तन्मूले सन्धिकार- णोजनं निरस्यान्ते उत्पत्तिकालोऽपि यदि वस्तुस्वस्तर्हि ब्राह्मवत्सारारम्भ इति तृ- तीयो भ्रमः । परं नहि ब्रह्मणो नित्यभावे वेदमीलने सङ्घटते । क्षेत्रेय गण- नपद्धति - मानुषयुगानि । दैवयुगानि । १२०००० = ( ३६० x १२०००० ) = ४३२००००० ब्र. दि = १००० x १२०००० = ( १००० x ४३२०००० ) = ४३२००००००० अथवा, एवमगुणान् चतुर्दशगुणं ४२९४०८०००० खसप्ति- तेन २५९२०००० = ५७५९७२८००० वृत्तं प्रकारेण भवति । अत्रारिणणनद कालम् - ७१। मनु ४३२०००० = ३०६७२०००० ६। ३०६७२०००० = १८४०३२०००० ७४ युगल. ९२०९६००० = ९२०९६००० २७। ४३२०००० = ११९६३२०००० कृतम् = १७२८००० त्रेता = १२९६००० द्वापरम् = ८६४००० इयादे गताब्दि = ५०७९

• वर्षस्य ने एतावदि गताब्द् = १९५२९५४०७९-८ दयानन्द- मनुसङ्ख्यं गतान्यपि दैवीयुगानि सन्त्यथ सम्प्रति कल्पेऽस्मिन् विंशतितमो वैवस्वतस्यैष एकोनत्रिंशत्तमो द्वापरान्तः प्राप्नोति । तत्र द्वापरान्ते हि भगवान् कृष्णद्वैपायनाख्येन व्यासमुनिना समुपदिष्टान् वेदान् दृष्ट्वा ततो द्वापरान्ते वेदा- नुत्पत्तिरित्याशङ्कितुं प्राप्यम् । द्वापरान्ते हि वेदान् विभज्य विस्तारयति द्वित्रींश्चार चतुरश्चेत्यादिपुराणोक्तेर्व्यासस्य वेदविभागकर्त्तृत्वं युज्यते न तु अन्यथा सर्वस्य सर्वथा निरपानात् सर्वदाऽपि वेदानां कर्त्तव्यैवेति स्वामिदयानन्दस्य निरसनं युक्तियुक्तमेवाऽऽह ।