साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

३५० साहित्यदर्पणे यथा— 'प्राणप्रयाणदुःखानि उक्तवानस्म्यनक्षरम् । नन्वात्मनः प्रभो, किं न सुग्रीवन्ते समर्पितः ॥' अवधीरितकर्तव्यकथनं तु निवेदनम् ॥ २१० ॥ यथा राघवाभ्युदये—'लक्ष्मणः—आर्य, समुद्राभ्यर्थनाया- द्युतोऽसि । तत्किमेतत् ।' प्रवर्त्तनं तु कार्यस्य यत्स्यात्साधुप्रवर्त्तनम् । यथा वेण्याम्—'राजा—कञ्चुकिन्, देवस्य देवकीनन्दन- मानादृत्तस्य भीमसेनस्य विजयमङ्गलाय प्रवर्त्तन्तां तत्रोचिता- रम्भाः ।' आख्यानं पूर्ववृत्तोक्तिर्— यथा तत्रैव— 'देशेऽ सोऽयमरातिशोणितजलैर्यस्मिन्ह्रदाः पूरिताः' इत्यादि । युक्तिरर्थावधारणम् ॥ २११ ॥ यथा तत्रैव— 'यदि समरमपास्य नास्ति मृत्यो- र्भयमिति युक्तमितोऽन्यतः प्रयातुम् । अथ मरणमवश्यमेव जन्तोः किमिति मुधा मलिनं यशः कुरुध्वम् ॥' ॥ प्राणेति । विभो श्रीराम ॥ अवधीरितेति । अवज्ञातस्य प्रयोजनस्य अवधारणं कर्तव्यत्वनिश्चयः ॥ इतः समरात् । अथ सम-

1. देश इति । पाठस्तु—'अद्यादेव तथाविधः परिभवस्नांतस्य देवानहं । हर्ने वाहितशस्त्रसमरगुरूप्यन्नाणि नाप्यन्ति मे चद्रामेण इत तदेव हुरो द्रौपदे क्रोधन. ॥' इति ॥ १. 'उपचिता च