समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

इन्द्रध्वजनिरूपणं नाम सप्तदशोऽध्यायः । ७३ प्रागुदग् वा पुरस्याथ स्थपतिः कर्मवानपि । कारयेत् सर्वयन्त्राणि ध्वजपूर्वाणि शिल्पिभिः ॥ २२ ॥ श्रेष्ठं द्वात्रिंशता हस्तैर्विंशत्या युतंयाष्टभिः । मानं स्यान्मध्यमं तस्य चतुरन्वितयाधमम् ॥ २३ ॥ मूलविस्तृतिरायामादङ्गुलाधं करे करे । विष्कम्भोऽग्रे च मूलाधोत् तत्तूर्याशाद् वाखिलेष्वपि ॥ २४ ॥ ध्वजमूलाष्टमांशोनं विस्तारात् कुष्यमिष्यते । २विस्तारार्धेन च स्थूलं स्थूलत्वत्रिगुणायतम् ॥ २५ ॥ ध्वजविस्तारबहलं साङ्घ्रिबाहल्यविस्तृतम् । भ्रमपीठं विधातव्यं सार्धायामं शुभावहम् ॥ २६ ॥ सम्मितो ३ध्वजकुष्येण वेधः स्याद् भ्रमपीठगः । कुष्यकोष्ठ्यधिकां४वृत्तावक्षौ कोटिद्वयायतौ ॥ २७ ॥ कार्यावङ्घ्री भ्रमस्थूलौ भ्रमविस्तृतिविस्तृतौ । तद्युक्तिवेधे तावेत(वि ? द्वि) स्तुतेर्द्विगुणोच्छ्रितौ ॥ २८ ॥ ध्वजायतितुर्भागात् पीठमत्र प्रकल्पयेत् । मल्लप्रतिष्ठितं मध्ये प्रान्तयोः स्तम्भधारितम् ॥ २९ ॥ तत्पीठस्तम्भनीयाभ्यां द्वाराभ्यामन्वितं दृढम् । याम्योत्तरप्रतिक्षोभं प्राङ्मुखं सुदृढार्गलम् ॥ ३० ॥ केतुव्यासार्धविस्तारं तद्दैर्ध्याष्टांशकोच्छ्रितम् । विस्तारसदृशायामं मध्ये स्याद् वज्रिणो गृहम् ॥ ३१ ॥ मल्लश्च पीठिकाङ्घ्री च बाहू स्तम्भविनिर्गतौ । शक्रमाता कुमार्यश्च ध्वजविस्तृतिविस्तृताः ॥ ३२ ॥ निम्नभागाश्च सर्वेषां स्वविस्तृतिचतुर्गुणाः । कार्या वा पञ्चगुणिताः सैप्त (का ? वा) मूलदेश(कं ? तः) ॥३३॥ १ द. विस्तरात् । २ द. विस्तारार्धेन । ३ द. ध्वजकुप्येण वधः । ४ शा. द. °त्रिको वृत्ता कक्षौ । ५ द. स्रत्वक्तामूलदेशकः । वा, १०