समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

७४ समराङ्गणसूत्रधारे। कन्यानामुदयः प्रोक्तो यः ष(ष्ठ्यो ?)¹ष्ठांशस्त्रिसंगुणः। इन्द्रमाता तु सर्वाभ्यः स्यात् तदष्टांशतोऽधिका ॥ ३४ ॥ वेधः खविस्तरैः सप्तभागे स्यात् कन्यकोदयात् । निर्वेधश्चतुरश्रः स्याल्लकटस्य समाहितः ॥ ३५ ॥ निर्वेधावरय चोर्ध्वाधः सप्तांशान्तरवर्तिनौ । कार्यौ सूचीव्यधावन्यौ सूचीमानप्रमाणतः ॥ ३६ ॥ कन्याव्यासत्रिभागेन सूची विस्तारतो भवेत् । पादोनबहुला चारुदारुजा दृढसंहिता ॥ ३७ ॥ कुमारीव्याससंयुक्तो² द्विगुणा लकटायतिः । एतद्वाह्यान्तरं ज्ञात्वा यन्त्रं संयोजयेत् ततः ॥ ३८ ॥ तयोरधस्तदर्धेन मृगाल्यौ सूचिविस्तृतौ । क्षेत्रस्य लेखितं कार्यं सम्बन्धै³ सूचिकन्ययोः ॥ ३९ ॥ साङ्घ्रिकेतनमूलार्धं लकटे विस्तृतायती । अक्षाभ्यां योजयेत् सम्यग् दृढं बाह्रक्षवेधयोः ॥ ४० ॥ पञ्चानामपि तुल्यैव कन्यानां स्यात् प्रकल्पना । कृत्वानुपूर्व्या यन्त्राणि स्थापयेदखिलान्यपि ॥ ४१ ॥ आश्विने मासि पक्षे च धवले प्रतिपत्तिथौ । स्थिरोदयैर्ग्रहैः सौम्यैर्वीक्षि⁴ते त्वाष्ट्रभेऽपि च ॥ ४२ ॥ पौरजानपदैः सर्ववादित्रध्वनितेन च । यन्त्राण्युत्क्षिप्य यष्टिं च कर्मस्थानान्नयेज्जलम् ॥ ४३ ॥ चित्रप्रतिसराकीर्णां यष्टिं तत्राज्यलेपिताम् । चूर्णैः सर्वौषधीमिश्र स्थपतिः स्नापयेत् स्वयम् ॥ ४४ ॥ जलाशयात् समुत्तार्य नृणां कलकलस्वनैः । प्रागग्रां स्थापयेद् दारुहस्तिन्योः प्राक्समुन्नताम् ॥ ४५ ॥

---

१ द. ˚प्रोक्तो यष्टाष्टांशस्˚ २ द. ˚संयुक्तां द्विगुणां लक्रटायतिम् । ३ द. सम्बन्धि- सूचिकानयोः । ४ द. ख. ˚क्षि˚ ।