समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

१६२ समराङ्गणसूत्रधारे आरभ्य विस्तरात् कार्यस्तावद् यावन्नवाङ्गुलम् । पुष्करव्यासतो दण्डस्तस्य कार्यश्चतुर्गुणः ॥ ३८ ॥ फलकः पुष्करार्धेन तत्तुल्यश्चास्य मूलकः । स्थूलः स्याच्चतुरंशेन दण्डपुष्करविस्तरात् ॥ ३९ ॥ खातं च पुष्करस्यान्तस्तावद् गाम्भीर्यमिष्यते । प्रशस्तसारदारूत्थः कर्तव्योऽस्य प्रयोजनम् (?) ॥ ४० ॥ परिवेषणमन्यच्च पच्यमानानैघट्टकम् (?)। कार्यः कङ्कतकः श्लक्ष्णः प्रशस्तमृदुदारुजः ॥ ४१ ॥ आरभ्य दैर्घ्येणाष्टभ्यः स्याद् यावद् द्वादशाङ्गुलम् । सार्धाङ्गुलं चतुर्भागं विस्तारेण च दैर्घ्यतः ॥ ४२ ॥ मध्ये च तस्य बाहल्यं विस्ताराष्टांशतो भवेत् । एकतः स्थूलविस्तारा भवेयुस्तस्य दन्तकाः ॥ ४३ ॥ अन्यतस्तु घनाः सूक्ष्मास्तीक्ष्णाः कार्यास्तथाग्रतः । मध्ये त्रिभागमुत्सृज्य दन्तका भागयोर्द्वयोः ॥ ४४ ॥ त्रिभिर्भागे हृते तेषां न शेषस्तान् विवर्जयेत् (?)। गजदन्तमयः श्रेष्ठस्तथा शाखोटवृक्षजः ॥ ४५ ॥ मध्यमो दारुभिः शेषैर्जघन्योऽसारदारुजः । रूपकैः स्वस्तिकाद्यैर्वा स मध्ये स्यादलङ्कृतः ॥ ४६ ॥ यूकाद्यपनये केशविवेके चोपयुज्यते । अङ्गुलेनाधिके पादात् कार्ये दैर्घ्येण पादुके ॥ ४७ ॥ कृतायां पञ्चधा तस्यां कुर्याद् भागत्रयं पुरः । पश्चाद् भागद्वयं तत्र सङ्ग्रहोऽस्या विधीयते ॥ ४८ ॥ अङ्गुलत्रयमुत्सेधो विस्तारोऽङ्गुर्य्यनुसारतः । अङ्गुल्यङ्गुष्ठयोर्मध्यैभागे मत्स्याद्यलङ्कृतौ ॥ ४९ ॥ १ द. ख. ॰रः । २ क. ॰स्य यावद् गा० । ३ क. ॰न्नघण्ट० । ४ द. ख. ॰ङ्के० । ५ द. ख. सद्व्यङ्गुलं । ६ ख. ॰ताम् । ७ द. प्रभानस्तु । ८ द. ॰द्युगनये । ९ द. पाण्डुके । १० क. ह्रीं । ११ द. ख. ॰ध्ये० ।