समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

यन्त्रविधानं नामैकत्रिंशोऽध्यायः । १७५ रूपकैः करणायाभिः(?) सुपुत्रैरपि शोभितम् । वेदिकादिकमप्यस्य रूपपत्राचितं² शुभम् ॥ १३९ ॥ आयसीभिः शलाकाभिः कीलकैश्च दृढीकृतम् । एतानि पञ्चदशराजनिवेशनानि पृथ्वीजयप्रभृति यानि निरूपितानि । यो लक्षणेन सहितं परिमाणमेषां जानाति तस्य नृपतिः परितोषमेति ॥ १४० ॥ इति महाराजाधिराजश्रीभोजदेवविरचिते समराङ्गणसूत्रधारापरनाम्नि वास्तुशास्त्रे राजगृहं नाम त्रिंशोऽध्यायः ।

अथ यन्त्रविधानं नामैकत्रिंशोऽध्यायः । भ्राम्यद्दिनेशशशिमण्डलचक्रशत्सं⁴ (स्त)- मेतज्जगत्त्रितययन्त्रमलक्ष्यमध्यम् । भूतानि बीजमखिलान्यपि सम्प्रकल्प्य यः सन्ततं भ्रमयति स्मरजित् स वोऽव्यात्³ ॥ १ ॥ यन्त्राध्यायमध ब्रूमो यथावत् प्रक्रमागतम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां यदेकमिह कारणम् ॥ २ ॥ यदृच्छया प्रवृत्तानि भूतानि स्वेन वर्त्मना । नियम्यास्मिन् नयति यत् तद् यन्त्रमिति कीर्तितम् ॥ ३ ॥ स्वरसेन प्रवृत्तानि भूतानि स्वमनीषया । कृतं यस्माद् यमयति तद्वा यन्त्रमिति स्मृतम् ॥ ४ ॥ तस्य बीजं चतुर्धा६ स्यात् क्षितिरापोऽनलोऽनिलः । आश्रयत्वेन चैतेषां वियदप्युपयुज्यते ॥ ५ ॥

१ द. ख. ॰णैरपि च शो॰ । २ द. ख. पात्रान्वितं । ३ ॰श्वि॰ । ४ क. क्र. । ५ द. ख. ॰ध्यात् । ६ द. ख. ॰र्था ।