समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

रुचकादिप्रासादलक्षणं नामैकोनपञ्चाशोऽध्यायः । २८१ अस्यैवैकं यदा द्वारं प्राग्रीवोऽलिन्दवेष्टितः । एक एव तथाचान्यः प्राग्रीवस्तस्य चाग्रतः ॥ १२१ ॥ ख्यातो माण्डूक इत्येष वृत्तप्रासादसत्तमः (वृत्तः ?) । दिक्कोणेषु यदास्यैव भवेत् प्राग्रीवकल्पना ॥ १२२ ॥ प्रासादोऽयं तदा कूर्मसंज्ञः स्यादपराजितः । कूर्मस्यैव यदा दिक्षु स्तम्भैरष्टाभिरष्टभिः ॥ १२३ ॥ प्राग्रीवकाः प्रकल्प्यन्ते चत्वारोऽलिन्दवेष्टिताः । प्र.ग्रीवकास्तिर्यगग्रे भवन्त्यन्ये तदग्रतः ॥ १२४ ॥ षोडशस्तम्भयुक्तस्य मध्यभागे यदा भवेत् । † जानीयाद्दोषविज्ञेयाः प्राग्रीवहरितोत्तमः (?) ॥ १२५ ॥ इति वृत्ताः समाख्याताः प्रासादा नामलक्षणैः । चतुरश्रायतान् ब्रूमः प्रासादानिह साम्प्रतम् ॥ १२६ ॥ अष्टभागायते क्षेत्रे चतुरंशकविस्तृते । द्विभागसार्धभागैकभागोऽयं पीठे इष्यते ॥ १२७ ॥ पश्चिमं भागमुत्सृज्य देवकोष्ठं द्विभागिकम् । तस्मिन् निवेशयेत् सीमा स्यादस्याग्रेऽष्टभिर्घटैः ॥ १२८ ॥ ससीम्नो देवकोष्ठस्यै भागिकालिन्दको बहिः । युक्तो धराणां विंशत्या वेदिकाजालवेष्टितः ॥ १२९ ॥ प्राग्रीवकस्य तस्याग्रे स्तम्भद्वितयभूषितः । द्विच्छाद्यच्छादितः श्रीमान् सिंहकर्णैरलङ्कृतः ॥ १३० ॥ प्रासादोऽयं भवो नाम विशालः कथ्यतेऽधुना । यदास्यैवं सनिष्क्रान्ते सीमायामे च वर्ध(र्धि)ते ॥ १३१ ॥ १ द. °दां । २ क. वा । ३ क. ख. न्डू; द. मांडूक । ४ द. ची । ५ क. कत्र्तः; द. क । ६ ट. र्मा । ७ द. ता । ८ क. °णैः । वृत्तप्रासादः । चं । ९ ख. द. टमिव्य; । १० द. र्हं । ११ द. °ष्ठः स्यात् । १२ द. मु । १३ द. वाश । १४ क. ख. द. योगे च वर्धते । † इह कियांश्चिद् ग्रन्थो गलित इव भाति, यतो वृत्तप्रासादभेदेषु लक्ष्ये परिगणितयोरुपान्त्ययोः तालीगृहोलूपीनामकयोर्लक्षणं न दर्शितम्, अत्र दृश्यमानस्य च श्लोकार्धस्य नार्थसामञ्जस्यम् । वा. ३६