समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

३२६ समराङ्गणसूत्रधारे हंसस्येवं¹ यदा कुर्याद् भद्रस्यान्ते जलान्तरम् । तदा हंसोद्भवो नाम प्रासादः परिकीर्तितः ॥ ५३ ॥ हंसोद्भवः ॥ रथान्तकर्णयोश्चैवं² यदा स्यादुदकान्तरम् । प्रतिहंसस्तदा प्रोक्तः प्रासादोऽयं³ मनोरमः ॥ ५४ ॥ प्रतिहंसः ॥ प्राग्ग्रीवा रुचकस्यैव सीमाविस्तारविस्तृता⁴ । निर्गता भद्रमानेन तदा नन्दः स उच्यते ॥ ५५ ॥ नन्दः ॥ प्राग्ग्रीवैर्भद्रमानेन नन्दो यदि विभूष्यते । निर्गतैर्भागमानेन चतुरश्रैः समन्ततः ॥ ५६ ॥ प्राग्ग्रीवः पुरतः कार्यः स्तम्भद्वयविभूषितः । नन्द्यावर्तस्तदा प्रोक्तः प्रासादो विजयावहः ॥ ५७ ॥ नन्द्यावर्तः ॥ नन्द्यावर्ते यदा कुर्याद् भद्रान्ते जलनिर्गमम् । धराधरस्तदा ज्ञेयः प्रासादो भुवनोत्तमः ॥ ५८ ॥ धराधरः ॥ दशधा भाजिते क्षेत्रे चतुरश्रे समन्ततः । भागद्वयेन कर्णः स्याद् भजेच्छेषं च सप्तधा ॥ ५९ ॥ भागत्रयेण रथको मध्यमोऽस्य विधीयते । द्वाभ्यां द्वाभ्यां तु भागाभ्यां रथकौ वामदक्षिणौ ॥ ६० ॥ भागस्यैव त्रिभागेन भवेदस्य विनिर्गमः । कथितो वर्धमानोऽयं वर्धमानः ॥ गिरिकूटोऽथ कथ्यते ॥ ६१ ॥ वर्धमानस्य भद्रस्थमध्यसूत्रेण योजयेत् । कर्णिसूत्रं तदग्राभ्यां न्यस्येत् सूत्रचतुष्टयम् ॥ ६२ ॥ १ द. स्यै । २ द. रथान्तयोश्च भद्रे च यदा । ३ द. यमनुत्तमः । ४ द. श्रु ।