समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

४४२ समराङ्गणसूत्रधारे

कर्णा¹ द्विभागिकाश्चैव जलमार्गस्तु षोडश । अष्टौ शाला भवन्त्यस्मिन् कर्णाश्चाष्टौ समन्ततः ॥ ९४ ॥ प्राग्ग्रीवं बाह्यतः कुर्यात् ( ²मुखभाग³ ? ) विचक्षणः⁴ । कलशश्चण्डिका ग्रीवा तद्वदामलसारकः ॥ ९५ ॥ ऊर्ध्वं ऊर्ध्वप्रमाणं च यथैवाद्य(?)तथा भवेत् । स्वस्तिकः ॥ रुचकं ब्रूमहे तस्य विभागो दशधा भवेत् ॥ ९६ ॥ भागद्वयमितौ कर्णौ भद्रं षड्भागसम्मितम् । तेषां विनिर्गमं विद्या( ५दैस्तामात्रा ? ) प्रमाणतः ॥ ९७ ॥ कुर्यादुदकमार्गांश्च प्रासादे रुचके क्वचित् । स्कन्धावशिष्टमुत्सेधो विस्ताराद् द्विगुणो भवेत् ॥ ९८ ॥ वेदिकायास्तु विस्तारः स्कन्धे षड्भागिकः स्मृतः । तृतीयांशेन कुर्वीत जङ्घामूर्ध्वं सुरोदयान्⁷ ॥ ९९ ॥ जङ्घायाश्च त्रिभागेन कार्या खुरखरण्डिका । मेखलान्तरपत्रं च कुर्यादध्यक्षभागिकम् ॥ १०० ॥ सार्धत्रिगुणसूत्रेण पूर्वा कर्कटना भवेत् । ( १०चतुर्गुणं मूलसूत्रेण मध्ये कर्कटना स्मृतौ ? ) ॥ १०१ ॥ विभज्य दशधा स्कन्धविस्तारं तैः प्रकल्पयेत् । भद्रं चतुर्भिः ११कर्णांशु(र्णांस्तु ) कुर्याद् भागैस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥१०२॥ स्वच्छाया भूमिकाः कार्या या¹² वा मूलार्धभागिकीः¹³ (?) । भागेनामलसारं च कुमुदं चार्धभागिकम् ॥ १०३ ॥ कुम्भं भागेन कुर्वीत प्रासादे¹४ रुचके¹⁵ बुधः । साधारणोऽयं सर्वेषां प्रासादस्तु दिवौकसाम् ॥ १०४ ॥ रुचकः ॥

---

१ द. र्ण । २ मुद्रित पुस्तके 'मुखभागे' इति स्यात् । ३ द. गे । ४ द. णैः । ५ मु. पु. 'हस्तमात्रम्' इति स्यात् । ६ द. न्धो । ७ द. विश । ८ द. न् । ९ द. ता । १० मुद्रित पु. 'चतुर्गुणेन सूत्रेण मध्यकर्कटना स्मृता' । इति स्यात् । ११ द. कर्णांशु कुं । १२ द. ग्रीवा । १३ द. की । १४ द. द । १५ द. कं ।