समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

ऋज्वागतादिस्थानलक्षणं नामैकोनाशीतितमोऽध्यायः । ६२३ चतुर्भिरङ्गुलैः पार्ष्णिम( र्म )ध्यसूत्राद् विधीयते । यथोक्तमानेनाङ्गुल्यस्तथा पादprefix/prefixपादतलं भवेत् ॥ १४२ ॥ पार्श्वगतमिदं प्रोक्तं स्थान( नं ) भित्तिकसंज्ञकम् । ( पार्श्वांगतस्थानम् ) अतः परं परावृत्तस्थानकान्यभिदध्महे ॥ १४३ ॥ ऋजा( ज्वा )गतपरावृत्तं तत्रादावभिधीयते । तत्राङ्गुलद्वयं कर्णौ विधातव्यौ^२ पृथक् पृथक् ॥ १४४ ॥ पार्ष्णिपर्यन्तयोर्मध्यं तथा सप्ताङ्गुलं भवेत् । अङ्गुलत्रितयं सार्धं पार्ष्णी कार्यौ पृथक् पृथक् ॥ १४५ ॥ कनिष्ठामनामिकामध्या दर्शयेच्चतुरङ्गुली( लम् ) । अङ्गुष्ठा^३नामिकामध्याकनिष्ठा( वलिखेन्नरे^४ ? ) ॥ १४६ ॥ परावृत्तमिदं शेषमृज्वागतवदादिशेत् । अध्यर्धाक्षादिका^५( दूँ ? )^६ यानि स्थानानि तेषु यत् ॥ १४७ ॥ भवेद् यस्य परावृत्तं तद्दशात् तस्य तद् भवेत् । +^७+ यस्य हि यद् दृश्यं स्थानकस्याङ्गमिरितम् ॥ १४८ ॥ तददृश्यं परावृत्ते तस्यादृश्यं च^८ दृश्यते( ? ) । ( स्थानानी भवितानि ? ) + जीवेषु द्विपदेषु च ॥ १४९ ॥ निर्जीवेष्वपि जानीयाद् यामा( ना )सनगृहादिषु । स्थानानि मूलभूतानि नवैवैतानि वस्तुतः ॥ १५० ॥ यानि ( ^१०निविशत ? )भक्तानि तद्भेदा( ^११नि च ? ) तान् विदुः । मूर्धस्थिता यदा दृष्टा ऋज्वादीनि विलोकयेत् ( ? ) ॥ १५१ ॥ स्थानानि तेषां यन्मानं तदस्मात् तदिहोच्यते । विस्तृत्याष्टादश न्यस्येदायत्या द्विगुणानि च ॥ १५२ ॥ १ द. गतः । २ द. र्यो । ३ द. ष्ठा । ४ द. न्न । ५ द. दाक्षिका । ६ मुद्रित पुस्तके 'दीनि' इति स्यात् । ७ द. यस्य । ८ द. 'च' स्थाने 'तु' । ९ मुद्रित पुस्तके 'स्थानानि गदितानि' इति स्यात् । १० मुद्रित पुस्तके 'विंशति' इति स्यात्; द. निविशति । ११ मुद्रित पुस्तके तथा द. प्रतो 'नैव' पाठः ।