समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

रसद्दष्टिलक्षणं नाम व्यशीतितमोऽध्यायः । ६३३ सभ्रूकम्प(कटीक्षेपचे ? ) तथा प्रेमगुणान्वितः । यत्रेष्टललिता चेष्टा स शृङ्गारो रसः स्मृतः ॥ ४ ॥ विकासिललितापाङ्गो मृदु चा(?)स्फुरिता(ध)रः । लीलया सहितो यश्च स हास्यो रस उच्यते ॥ ५ ॥ अश्रुक्लिन्नक(पो)लान्तः शोकसंङ्कुचितेक्षणः । चित्तसन्तापसंयुक्तः प्रोच्यते करुणो रसः ॥ ६ ॥ निर्मार्जितललाटान्तः संरक्तोद्वृत्तलोचनः । दन्तदष्टाधरोष्ठो यः स रौद्रो रस उच्यते ॥ ७ ॥ अर्थलाभसुतोत्पत्तिप्रियदर्शनहर्षजैः । सञ्जातपुलकोद्भेदो⁴ रसः प्रेमाँ स उच्यते ॥ ८ ॥ वैरिदर्शनवित्राससम्भ्रमोद्भ्रान्तलोचनः । हृदि संक्षोभयोगाच्च रसो ज्ञेयो भयानकः ॥ ९ ॥ (अष्टावष्टम्भसमेर्था ?)सूत्रसङ्कुचितानतः । धैर्यवीर्यबलोत्पन्ना(न्नः) स वीरस्तु रसः स्मृतः ॥ १० ॥ (ईषंदुप्तसिक्तत्र कस्तच्च ?)स्तिमिततारकः । असम्भाव्यं विलोक्यार्थमद्भुतो जायते रसः ॥ ११ ॥ अधि(वि)कारैः प्रसन्नैश्च भ्रूनेत्रवदनादिभिः । अरागाद् विषयेषु स्याद् यः स शान्तो रसः स्मृतः ॥ १२ ॥ इत्येते चित्रसंयोगे रसाः प्रोक्ताः सलक्षणाः । मानुषाणि पुरस्कृत्य सर्वसत्त्वेषु योजयेत् ॥ १३ ॥ इति रसाः । अथ दृष्टीरभिदध्मौ ललिता हृष्टा विकासिता विकृता । भ्रुकुटी⁹ विभ्रमसंज्ञा संकुचिता (छवितनौप्रीव ?) ॥ १४ ॥ ऊर्ध्वगता योगिन्यथ दीना दृष्टा च (¹२विविष्टह्वला खेवे ?) । (¹³स्याँदङ्किता ?)भिधाना (विविरूयाव ?)जिह्मा च ॥ १५ ॥ १ द. त । २ द. दृ । ३ द. लः । ४ द. दा । ५ द. मी । ६ द. सामर्थ्य । ७ द. नः । ८ द. तो । ९ मुद्रितपुस्तके 'इह वीरादनन्तरयोर्द्वयो रसयोर्लक्षणं लुप्तम् । १० द. टि । ११ न्याय्रीय । १२ द. विह्वला खेवेन् ; मुद्रितपुस्तके 'विह्वला चैव' इति स्यात् । १३ मुद्रितपुस्तके 'स्याच्छङ्किता' इति स्यात् । बा, ८०