समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

६३२ समराङ्गणसूत्रधारे एकादशाङ्गुला ++ ग्रीवा सार्धाङ्गुलेस्त्रया । वक्षो जठरमप्यस्य सपादैकादशाङ्गुलम् ॥ २२ ॥ नाभिमेढ्रान्तरं चास्य विद्यात् सार्धदशाङ्गुलम् । आयाममूर्वोर्र्जानीयात् सपादाङ्गुलविंशतिम् ॥ २३ ॥ जङ्घे च तावदायामे जानुगुल्फं त्रिमात्रकम् । (चतुर्तनैर्निसंरामो चन्द्रस्यैष ? ) प्रकीर्तितः ॥ २४ ॥ आयाम एष विस्तारो वक्षसस्त्वेकविंशतिः । एकादशाङ्गुली बाहू तस्यै ++++++ ॥ २५ ॥ हंसादिपुंसामिदमेवमुक्तं र्यद्वा यथालक्षणमानमत्र । स्त्रीणां च सम्यग् ( गदिता सुखानाद् ? ) यो वेत्ति मान्यः स भवेन्नृपाणाम् ॥ २६ ॥ इति महाराजाधिराजश्रीभोजदेवविरचिते समराङ्गणसूत्रधारनाम्नि वास्तुशास्त्रे पञ्चपुरुषस्त्रीलक्षणं नामाध्यायोऽ( य एका )शीतितमः ॥ अथ रसदृष्टिलक्षणं नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः । रसानामर्र्थ्य(थ) वक्ष्यामो दृष्टीनां (वेइ ?) लक्षणम् । तदायत्ता यतश्चित्रे भावव्यक्तिः प्रजायते ॥ १ ॥ शृङ्गारहास्यकरुणा रौद्रप्रेयोभयानकाः । वीर (प्रत्ययाक्षौ ?) च बीभत्सश्चाद्भुतस्तथा ॥ २ ॥ शान्तश्चैकादशेत्युक्ता रसाश्चित्रविशारदैः । निगद्यते क्रमेणैषां सर्वेषामपि लक्षणम् ॥ ३ ॥ १-२ द. ली । ३ द. पूर्वोर्जा । ४ द. तिः । ५ मुद्रित पुस्तके 'चतुर्नवतिरायामो भद्रस्यैष' इति स्यात् । ६ द. र्न । ७ द. रा । ८ द. लो । ९ द. करप । मुद्रित पुस्तके 'अवशिष्टानामाङ्गानां विस्तारसन्निवेशादिकं, मालव्यादिलक्षणं चेह अष्टम् । तदेतत् ६१७ तम पृष्ठे मिश्रितात् 'पृथग्वक्ष' इत्यादिवाक्यजातादवगन्तव्यम् । १० द. यथायथं । ११ द. इतः पूर्वं 'परमेश्वर' इत्यधिकः पाठः । १२ द. व । १३ द. वेह । मुद्रित पुस्तके 'चेह' इति स्यात् । १४ द. षा ।