समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

वर्णाश्रमप्रविभागः सप्तमोऽध्यायः । २७ स्वाध्यायश्चाभिषेकश्च धर्मोऽयं ब्रह्मचारिणः । पूजाग्न्यतिथिदेवानां स्ववृत्त्या जीवनं दमः ॥ १९ ॥ असमानर्षिगोत्रेषु विवाह ऋतुगामिता । $^१$परस्थ स्त्रीषु वैमुख्यं परानुग्रहशीलता ॥ २० ॥ विनिवृत्तिकरार्य्येभ्यो धर्मोऽयं गृहिणां कृतः । देवतातिथिसत्कारो ब्रह्मचर्यं वने स्थितिः ॥ २१ ॥ वल्काजिनजटाचीरधारणं शयनं भुवि । उपोषणैर्व्रतैर्देहकर्शनं नियमैस्तथा ॥ २२ ॥ आहारोऽकृष्टपच्यैश्च धर्मोऽयं वनवासिषु । वैराग्यमिन्द्रियजयश्चिन्त्यात्यागः प्रशान्तता ॥ २३ ॥ आकिञ्चन्यमनारम्भो यतिधर्मः सदा स्मृतः । क्षमत्वं गुर्वधीनत्वं शौचं स्वाध्यायनित्यता ॥ २४ ॥ विशुद्धिर्व्यवहारेषु शिष्यधर्मोऽयमीरितः । शुचित्वं वाङ्मनःकायैः पतिशुश्रूषणं क्षमा ॥ २५ ॥ पूजनं पतिपूज्यानां स्त्रीधर्मः शौचमेव च । एवं वर्णाश्रमान् सम्यक् कृत्वा वर्णांस्तदुद्भवान् ॥ २६ ॥ विभज्य तेषां बैन्येन ते ते धर्माः प्रकीर्तिताः । वृत्तिं कर्माणि चैतेषां पृथगुद्दिश्य सोऽभ्यधात् ॥ २७ ॥ स्वधर्मावस्थितानां वो भावि लोकद्वये सुखम् । य एतां स्थितिमुल्लङ्घ्य मोहादन्यद् विधास्यति ॥ २८ ॥ तस्याहं यमवत् क्रुद्धः करिष्याम्यनुशासनम् । युक्तानां कर्मसु स्वेषु $^२$वृत्त्यर्थं भवनामहम् ॥ २९ ॥ खेटकग्रामवेश्मानि विधास्यामि पुराणि च । इत्युक्त्वा तानथो कोट्या कार्मुकस्य पृथुर्नृपः ॥ ३० ॥ विषमां साधयामास पृथिवीं पृथुविक्रमः । तत्सङ्क्लेशेन गौर्भूत्वा नश्यन्ती तेन मेदिनी ॥ ३१ ॥ १ द. परस्वं । २ द. ख. ग. भूत्यर्थं ।