सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

श्रीतुकाराम महाराजांच्या चरणी स्तुतिसुमनांजली भक्त भागवत जीवन्मुक्त संत । महिमा अत्पदभुत चराचरीं ॥ ऐसिया अनंतामाजी तूं अनंत । लीलावंश होत जगन्माता ॥ ब्रह्मानंद सुखे तुके आला तुका । तो हा विदवसखा जोडे जनों । शास्त्र श्रेष्ठाचार अविरुद्ध क्रिया । विधिदिने योगेशी ब्रह्मार्पण ॥ भक्तितत्त्वें आणि वैराग्यें आगळा । ऐसा नाहीं डोळा देखियेला ॥ जप तप यज्ञ लाजविलीं दाने । हरिनामक्रीर्तनें करूनिया ॥ मार्गे कवीश्वर जाले थोर थोर । नेलें कलेवर कोणे सागा ॥ म्हणे रामेश्वर सकळां पुसोनी । गेला तो विमानीं बैसोनिया ॥ —रामेश्वर

प्रपंचरचना सर्वही भोगुनि त्यागिली । अनुतापाचे ज्वाळीं देहबुद्धि हृदिली ॥ वैराग्याची निष्ठा प्रकदुनि दाखविली । अहंता ममता दवडुनि निजशाती वरीली ॥ १ ॥ जयजय जी सद्गुरु तुकया दातारा । तारक संतांचा तूं जिवलग सोयरा ॥ हरिमक्तांचा महिमा विशेष वाढविला । विरक्षित ज्ञानाचा ठेवा उघडुनि दाखविला ॥ २ ॥ —निळो

तुकोबाचीं पदें अद्वैत प्रसिद्धें । तयांच्या अनुवादें चित्त झुरे ॥ ऐसीं ज्याचीं पदें तो मज भेटता । जीवाची या होता तोष बहु ॥ तुकोबाचा छंद लागला मनासी । ऐकतां पदासी कवेमध्यें ॥ तुकोबाची भेटी होईल तरे क्षण । वैकुंठसमान होय मज ॥ तुकोबाची कार्नी ऐकेन हरिकथा । होये तैसे चित्ता समाधान ॥ तुकोबाचे ध्यान करूनि अंतरे । राहें त्या भितरीं घरामाजी ॥ बहेणी म्हणे तुका सद्गुरु सहोदर । भेटतां अपार सुख आहे ॥ मत्स्य जैसा जळावांचूनि घरफडी । तैसी ते आवडी तुकोबाची ॥ अंतरींचा साक्ष असेल जो प्राणी । अनुभवें मनीं जाणेळ तो ॥ तृषितासी जैसे आवडे जीवन । तैसा पिंड प्राणेवीण तया ॥ बहेणी म्हणे हेत तुकोबाचे पायीं । ऐकोनिया वेहीं पदें त्याचीं ॥ —बहिणाइ

निर्गुण गुणवंता । तुकारामा समर्या । मागुती भेटी देई । पायीं ठेवीन माथा ॥ १ ॥ वर्तुळ दोंद पोट । नेत्र नासिक कठ । देखिल्या दंतपंक्ति । तुकाराम समर्था ॥ २ ॥ देखिले रूप जैसे । ह्यास दायिले तैसे । सावळे रूप बापा । त्याचे लागले पिसें ॥ ३ ॥ उच ना ठेवणा हो । ध्यानीं हॅचि हें राहो । मानसीं कचेश्वरा । गुरु तुकोबा पाहा हो ॥४ —कचेश्व

स्वात्मानुभव पहाता तुकया केवळ सखाचि जनकाचा । वैराग्यै डोलविला माया जेणे मुनींद्र सनकाचा ॥ १ ॥ ज्याच्या सदभंगातें सेवी जन जैवि वाळ आंब्यातें । धनसा म्हणे भवाचे सुरसे जे मूळ करील आ भ्या तें ॥ २ ॥ ज्याच्या होय अभंगावाचुनि होऊनि हरिकथा नाहीं । धोत्यासि अभगांहीं तो दे जसि माय हरिस पानाहीं ॥ ३ ॥