सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

५२६ सार्थ तुकारामगाथा अर्थ :- तुकाराम महाराज म्हणतात, माझ्या स्वामीचे ब्रीद जो चालवतो, त्याच्या जवळ मी असतो. जो कोणी धीर, शूर असून देहाचा लोभ टाकतो तोच आमच्याशी लढेल. १ १२०१ कहे तुका भला भया । हुं हुवा संतनका दास । क्या जानूं केते मरता । जो न मिटती मनकी आस ॥ १ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- भया-झाला. अर्थ :- तुकाराम महाराज म्हणतात, मी संताचा दास झालो, हे फार चांगले. माझ्या मनातील आशा जर नाहीशी झाली नसती तर किती वेळ मरावे लागले असते हे कळू शकेल. १ १२०२ तुका और मिठाई क्या करूं रे । पाले बिकारपिंड । राम कहावे सो भली रूखी । माखन खांडखीर ॥ १ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- पाले-पाळळा, रूखो-कोरडी. अर्थ :- तुकाराम महाराज म्हणतात, बाकीच्या मिष्ट रसास काय करावयाचे आहे ? त्या योगेकरून विकारी देहाचेच रक्षण होईल. राम भजन करून कोरडी भाकरी खाणे, हे लोणी, दूध, साखर खाल्ल्याप्रमाणे उत्तम होय. १ १२०३ म्हणसी नाहीं रे संचित । न करीं न करीं ऐसी मात ॥ १ ॥ लाहो घेईं हरिनामाचा । जन्म जाऊं नेदीं साचा ॥ २ ॥ गळा पडेल यमफांसी । मग केंचा हरि म्हणसी ॥ ३ ॥ पुरलासाटीं देहाडा । ऐसें न म्हणे न म्हणे मूढा ॥ ४ ॥ नरदेह दुबळा । ऐसें न म्हणे रे चांडाळा ॥ ५ ॥ तुका म्हणे सांगों किती । सेकीं तोंडीं पडेल माती ॥ ६ ॥ शब्दार्थ व टीपा - संचित- प्रारब्धामध्ये, मात-गोष्ट, लाहो-लाभ, पुरलासाठीं-भोगासाठी, देहडा-देह, सेकीं-शेवटी. अर्थ :- श्रीहरीचे भजन आपल्या प्रारब्धामध्ये नाही अशा प्रकारची गोष्टच मुखातून काढू नकोस. १ या श्रीहरीच्या नामाचा लाभ त्वरित करून घे तू आपल्या या मानवी देहाचा जन्म व्यर्थ जाऊ देऊ नकोस २ कधी तरी लौकरच तुझ्या गळयात यमाचा पाश पडेल; मग या श्रीहरीचे नाव तुला कसे घेता येईल ? ३ मूर्ख माणसा, हा आपला देह केवळ विषयाच्या भोगासाठीच आहे, असे तू कधीही समजू नकोस. ४ हा नरदेह दुबळा आहे, असेही चांडाळा, तू कधी म्हणू नकोस ५ तुकाराम महाराज म्हणतात, आता तुला सांगू तरी किती ? शेवटी तुझ्या तोंडात मातीच पडेल हे मात्र ध्यानात ठेव. ६ १२०४ संतांचा महिमा तो बहु दुर्गम । शाब्दिकांचे काम नाहीं येथें ॥ १ ॥ बहु घट जरी झाली म्हैस गाय । तरी होईल काय कामधेनु ॥ २ ॥ तुका म्हणे अंगें व्हावें तें आपण । तरीच महिमान येईल कळो ॥ ३ ॥ शब्दार्थ व टीपा - दुर्गम-समजण्यास कठीण, शाब्दिकाचे-पंडिताचे. अर्थ :- या संताचे माहात्म्य समजून घेण्यास फार कठीण आहे. केवळ पडिक पंडिताचे ते काही काम नव्हे. १ एखादी गाय अथवा म्हैस कितीही घडघास्ट झाली तरी, ती काय इच्छिलेली वस्तू देणाऱ्या कामधेनूच्या बरोबरीची पद्योतरी होईल काय ? २ तुकाराम महाराज म्हणतात, स्वतः आपण अंगानेच संत झालो, तरच संतांचे महत्त्व समजून येईल. एरव्ही नाही. ३