सर्वदर्शनसंग्रह (षोडश दर्शन विमर्श - हिन्दी अनुवाद)
Sarva-Darshana-Sangraha with Hindi Commentary
माधवाचार्य (विद्यारण्य स्वामी) / पं. उमाशंकर शर्मा ऋषि द्वारा
पृष्ठ 301, कुल 316 में से
संदर्भ में पढ़ें( २९४ ) सर्वदर्शनसंग्रह । [ पातञ्जल- मन्त्रसे अभिमन्त्रित जलको मन्त्रम छोडदेनेका नाम तर्पण कहते हैं ॥ ६३ ॥ तारमायारमायोगो मनोर्दीपनमुच्यते ॥ ६४ ॥ तार, माया, और रमायोगको मन्त्रका दीपन कहते हैं ॥ ६४ ॥ जप्यमानस्य मन्त्रस्य गोपनं तप्रकाशनम् ॥ ६५ ॥ जप्यमान मन्त्रका अप्रकाशनका नाम गोपन है ॥ ६५ ॥ संस्कारा दश मन्त्राणां सर्वतन्त्रेषु गोपिता । यत्कृत्वा सम्प्र- दायेन मन्त्री वाञ्छितमश्नुते ॥ ६६ ॥ यह दश सस्कार सब तन्त्राम गुप्त हैं। जिनके करनेसे जापक इष्टसिद्धिको पाते हैं ॥ ६६ ॥ रुद्धकीलितविच्छिन्नसुप्तशतादयोऽपि च । मन्त्रदोषा प्रण- श्यन्ति संस्कारैरेभिरुत्तमै ॥ ” इति । तदल प्रकाण्डताण्डव- कल्पेन मन्त्रशास्त्ररहस्योद्धोषणेन ॥ ६७ ॥ रुद्ध कीलित, विच्छिन्न, सुप्त, शप्त, आदि मन्त्रदोष उक्त संस्कारसे नष्ट होते हैं । योगविचारके बीचमें अप्रासंगिक मन्त्रशास्त्रोंके व्यर्थ विचारोंसे विरत होता हूं ॥ ६७ ॥ ईश्वरप्रणिधानं नामाभिहितानामनभिहितानाञ्च सर्वासां क्रियाणां परमेश्वरे परमगुरौ फलानपेक्षया समर्पणम् । अत्रेद्- मुक्तम्—“कामतॊऽकामतॊ वापि यत्करोमि शुभाशुभम् । तत्सर्वं त्वयि विन्यस्तं त्वत्प्रयुक्तः करोम्यहम् ॥ ” इति ॥ ६८ ॥ विहिताविहित समस्त क्रियाको फलाकांक्षारहित होकर परम गुरु ईश्वरम समर्पण करना ईश्वरप्रणिधान है सकाम या निष्कामसे मैं जो शुभाशुभ करता हूं वह सब आपके विषयमें समर्पण करता हूं आपसे प्रेरित होकर मैं करता हूं ॥ ६८ ॥ क्रियाफलसंन्यासोऽपि भक्तिविशेषापरपर्यायं प्रणिधानमेव फलाभिसन्धानेन कर्मकरणात् । तथाच गीयते गीतासु भग- वता । “कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन । मा कर्म- फलहेतुर्भूर्मा ते संगोऽस्त्वकर्मणि ॥ ” इति ॥ ६९ ॥