सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

९६ सात्वतसंहिता और अनामिका अङ्गुलियों को पराङ्मुख करे । फिर मूल से लेकर नख पर्यन्त परस्पर संयुक्त कर उत्तान हाथकर दोनों तर्जनियों को और दोनों कनिष्ठाओं को उत्तरोत्तर योग से बायें तथा दक्षिण की ओर कर तर्जनी के ऊपर सामने दोनों अंगूठों को फैला देवे । फिर इस मुद्रा को हृदय पर स्थापित करे । तब यही व्यूहों की मूल मुद्रा कही जाती है ॥ ६९-७३ ॥ स्फाटिकेनाक्षसूत्रेण स्वकैर्वा करपर्वभिः ॥ ७३ ॥ यथाभिमतसंख्यं च जपान्ते स्रग्वरैः सह । सम्पूज्य गन्धधूपैश्च ततस्तु भगवन्मयान् ॥ ७४ ॥ यथाक्रमं समभ्यर्च्य नैवेद्यं प्रतिपाद्य च । तेषां मात्रावसानं चाप्यग्नौ सन्तर्पयेत् ततः ॥ ७५ ॥ जपमाह—अथेति । स्फाटिकेनाक्षसूत्रेणेत्यत्राक्षमालाप्रतिष्ठादिकं जयाख्यानु- सारेण ईश्वरादिषु प्रतिपादितं द्रष्टव्यम् । स्वकैर्वा करपर्वभिरित्यत्र पाञ्चरात्ररक्षायां (पृ० १०८) विशेष उक्तः— कनिष्ठामूलमारभ्य प्रादक्षिण्यक्रमेण तु । अनामिकान्तं देवेशं जपेत् कोटिसहस्रकम् ॥ (अर्च०, पृ०१९) इति। जपस्य वाचिकादिभेदेन फलभेद उक्तो लक्ष्मीतन्त्रे— वाचिकं क्षुद्रकर्मार्थमुपांशुः सिद्धिकर्मणि । मानसो मोक्षलक्ष्मीदो ध्यानात्मासर्वसिद्धिकृत् ॥ (३९।३५) इति । जपान्ते पुनर्भगवदुपचारानाह—स्रग्वरैरिति । कारिप्रदानविधिमाह—तत इति । भगवन्मयान् = भागवतानित्यर्थः पाञ्चरात्रिकानिति यावत् । अत्र बहुवचनेन चत्वारो विवक्षिताः । तथा वक्ष्यति चतुर्दशे परिच्छेदे— 'एवमुक्त्वा समभ्यर्च्य चतुरः पाञ्चरात्रिकान्' (१४।३०) इति । समभ्यर्च्येत्यत्रार्घ्यगन्धपुष्पधूपैरिति बोध्यम् । तथा चोक्तं पारमेश्वरे—'अर्घ्या- लभनपुष्पैश्च धूपैरभ्यर्च्य वै ततः' इति । नैवेद्यं प्रतिपाद्य चतुर्धा विभक्तेष्वेकं भागं दत्वेत्यर्थः । तथा च पारमेश्वरे— प्राङ्निवेदनकाले तु चतुर्धा संविभज्य तम् । प्रापणं मधुपर्काद्यमन्यच्चाभ्यवहारिकम् ॥ तेभ्यो दद्यादेकभागमर्घ्योदकपुरस्सरम् । इति । मात्रावसानं = मात्रादानान्तमित्यर्थः । तथा च तत्रैव—'मात्रां चतुर्विधां चापि आचार्याय प्रदापयेत्' । चतुर्विधां शालितण्डुलबीजतिलभेदभिन्नामित्यर्थः । आदौ भगवन्निवेदितानामेव मात्राद्रव्याणाम्, इदानीं भागवतेभ्यः प्रदानं पार्थक्येनेति बोध्यम् । भगवन्निवेदनसमय एव आचार्याय मात्रादाने कृते पुनरिदानीं मास्त्वित्युक्तमीश्वरे— यद्वैभ्यो देवयज्ञान्ते तन्मात्रान्तं प्रदाय तु ।